Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Văn Học: Phương Pháp Tiểu Sử

--- Bài mới hơn ---

  • Phương Pháp Nghiên Cứu Giáo Dục Học Mầm Non
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Hồ Sơ Vụ Án Dân Sự Và Áp Dụng Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự Năm 2022
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Hồ Sơ Vụ Án Hình Sự Trong Giai Đoạn Xét Xử
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Hồ Sơ Vụ Án Hình Sự Của Kiểm Sát Viên
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Hồ Sơ Vụ Án Hình Sự Và Áp Dụng Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự
  • Nằm kế cận và có phần nào cùng loại với các phương pháp xã hội học sáng tác là phương pháp tìm hiểu và nghiên cứu tiểu sử nhà văn để hiểu và lý giải tác phẩm văn học, được gọi ngắn gọn là phương pháp tiểu sử. Tuy nhiên, trong khi các phương pháp xã hội học sáng tác nghiên cứu nhà văn chủ yếu từ góc độ xã hội và trên bình diện xã hội, chẳng hạn như chúng tập trung chú ý đến thành phần xã hội, nghề nghiệp, nơi sinh, môi trường sinh sống và làm việc,… của nhà văn, thì phương pháp tiểu sử lại quan tâm cả cuộc sống và những mối quan hệ riêng tư của nhà văn.

    Đến năm 1753, nhà tự nhiên học người Pháp là bá tước Buffon . Câu nói này đã trở thành ngạn ngữ và không loại trừ khả năng là nó đã trở thành một động cơ kích thích việc tìm hiểu con người tác giả thông qua tác phẩm văn học của anh ta và ngược lại.

    Đến năm 1791, cuốn sách Cuộc đời của Samuel Johnson (Nhà văn Anh thế kỉ XVIII) của James Boswell, được coi là tác phẩm đưa Boswell trở thành người viết tiểu sử văn học hiện đại lớn nhất, mở đầu cho thời hoàng kim của thể tài tiểu sử văn học. Chính nhà văn S.Johnson cũng đã phát biểu một câu nói nổi tiếng để cổ vũ cho thể tài này: “Thể văn tiểu sử trong văn học là cái mà tôi yêu thích nhất”.

    Sang thế kỉ XIX, nhiều công trình tiểu sử văn học đã xuất hiện với dung lượng lớn. Đặc biệt chúng ta phải kể đến công trình Biographia Literaria (Biographical Sketches of My Literary Life and Opinions) .

    Không rõ thấu hết những cái vặt vãnh thắc mắc trong đời sống nhà thi sĩ thì không sao hiểu hết được thơ của người ấy .

    Ấy là mới nói về ảnh hưởng của những sự tình cờ nho nhỏ đối với một đời người. Y học Âu Tây còn đề xướng lên một lý thuyết quan trọng hơn nữa. Theo thuyết lý thì phần đông trong số vĩ nhân hoàn cầu, sở dĩ làm nên sự nghiệp, vì do ảnh hưởng của những chứng bệnh của họ .

    Thế nhưng cái gì đã xảy đến, biến đổi anh trở thành khó hiểu như vậy trở thành một ám ảnh, một thói quen trong thơ Hàn Mặc Tử, không thể thiếu được cho thơ Anh”. “Và tiếc thay – ông Tín viết – ông Mại đã để mất đi cái vòng xích của sợi dây chuyền vặt vãnh, như ông đã nói, nên ông không thể hiểu biết cội rễ con trăng đã ảnh hưởng đến văn thơ Hàn Mặc Tử như thế nào”.

    Về cuốn sách của Trần Thanh Mại, nhà thơ Quách Tấn bạn thân của Hàn Mặc Tử, cũng đã phản đối kịch liệt, đặc biệt là về chi tiết mẹ Hàn Mặc Tử vì uống rượu bắt lậu say mà sinh ra Tử thiếu tháng, và chi tiết nữ sĩ Mai Đình nuôi Hàn Mặc Tử; về hai chi tiết này, ông Quách Tấn đã kết tội Trần Thanh Mại là bịa đặt.

    Sự việc trên cho thấy phương pháp tiểu sử không phải là một phương pháp đơn giản, bởi vì nó đụng đến người thật việc thật, trong đó có những chi tiết rất tế nhị mà người ta khó có thể biết được đúng sai khi có những ý kiến trái ngược về chúng.

    Dù sao ông Nguyễn Bá Tín cũng vẫn khẳng định rằng, nhờ có cuốn Hàn Mặc Tử của Trần Thanh Mại mà “thơ anh Trí” được người đời rộng rãi biết đến. Và giới phê bình cũng coi đó là cuốn sách thành công nhất của Trần Thanh Mại trước Cách mạng. Nhà phê bình Thanh Lãng sau này còn nói rõ hơn: “… nếu ta đã nói Trông dòng sông Vị (1935) là một thí nghiệm thất bại, thì Hàn Mặc Tử (1941) là một nỗ lực đã đi đến thành công. Về phần ông Nguyễn Bá Tín, ta có thể nói cuốn sách của ông cũng là một cuốn sách thuộc thể tài phê bình tiểu sử văn học, mặc dù chỉ coi đây là một cuốn hồi ký.

    Như vậy luôn luôn có hai vấn đề đặt ra đối với phương pháp tiểu sử:

    1. Đối với những tác gia đã qua đời, những chi tiết tiểu sử cần phải được khảo cứu một cách khách quan, chính xác, phải được xem xét từ nhiều nguồn để đảm bảo tính xác tín của chúng; thậm chí nếu cần có thể còn phải sử dụng đến cả các phương pháp và biện pháp khoa học chính xác để kiểm chứng.

    2. Việc áp dụng phương pháp tiểu sử cần tránh lệ thuộc vào nó, tránh những định kiến, tránh những gò ép áp đặt một cách máy móc, thô thiển. Nếu áp dụng nó một cách máy móc thì rất dễ dẫn đến những nhận định thiếu chính xác.

    Về điều nói trên, chính là nghiên cứu Trần Thanh Mại cũng đã tự rút ra được một bài học cho bản thân khi nghiên cứu Tú Xương. Năm 1935, Trần Thanh Mại đã viết công trình Trông dòng sông Vị (phê bình văn chương và thân thế Trần Tế Xương), khảo cứu về nhà thơ Trần Tú Xương. Đến năm 1961, khi viết lại cùng với Trần Tuấn Lộ một công trình khảo cứu mới về Tú Xương mang tên: Tú Xương, con người và nhà thơ, ông đã vạch ra một số nguyên nhân dẫn đến những cách hiểu lệch lạc đối với Tú Xương. Trong những cách hiểu lệch lạc có hai quan niệm sai lầm chính là:

    1. Cho rằng Tú Xương chỉ vì hỏng thi mà bất mãn, làm thơ để chửi đổng cho hả mối căm tức.

    2. Cho rằng nhà thơ chỉ là một thứ triết gia hành lạc, một kẻ ăn chơi liều lĩnh, sinh sống bên tha, chẳng có tâm tư gì thanh cao, chẳng có tư tưởng gì đáng trọng.

    Trong số các nguyên nhân dẫn đến những quan niệm sai lầm nói trên, Trần Thanh Mại đã chỉ ra một nguyên nhân khách quan là “nhiều người chưa hiểu rõ con người thật của Tú Xương, chưa có dịp đi sâu nghiên cứu đời sống của nhà thơ, rồi vô tình để cho một vài cảm tưởng đầu tiên đối với một số thơ văn ông đưa đến nhiều nhận định không chính xác”. Rồi Trần Thanh Mại đã “tự kiểm điểm bản thân” như sau: “Xin thú nhận rằng cách đây hai mươi lăm năm, chúng tôi cũng đã mắc phải sai lầm này khi viết cuốn Trông dòng sông Vị”. (Chính vì thế mà nhà phê bình Thanh Lãng đã kết luận cuốn sách này là một thí nghiệm thất bại). Trong lời nói đầu của cuốn Tú Xương…, Trần Thanh Mại đã nói rõ về cái sai lầm của ông trước đây là: “… tôi – Trần Thanh Mại – […] đã bị rơi vào cái quan điểm lệch lạc chung cho rằng Tú Xương là một người ăn chơi truỵ lạc”. Và ông nói rõ thêm: “Về sau, thứ nhất là từ thời kỳ kháng chiến trở về đây, nhờ được học tập thêm và học tập đúng đường lối khoa học, tôi bắt đầu thấy, và càng ngày càng rõ hơn, những cái sai đúng lúc trước của mình”. Tức là về sau Trần Thanh Mại đã biết kết hợp phương pháp tiểu sử với phương pháp xã hội học để nghiên cứu đối tượng. Xem thế thì đủ thấy phương pháp tiểu sử đòi hỏi một sự thận trọng như thế nào.

    Ở Việt Nam hiện nay, ngoài những công trình văn học sử có đề cập đến tiểu sử của nhà văn, thì những công trình được gọi là phê bình tiểu sử văn học thường là xoay quanh việc phác hoạ chân dung văn học của nhà văn, thậm chí có công trình còn được gọi đích danh là “chân dung văn học”; và có nhà phê bình còn dành cả đời mình cho thể tài “chân dung” này. Đó là công việc nghiên cứu về thân thế và sự nghiệp của các nhà văn. Tuy nhiên, khi làm cái việc được nhiều người gọi là “vẽ chân dung văn học” ấy, các nhà nghiên cứu Việt Nam đã rất có ý thức sử dụng phương pháp tiểu sử một cách khoa học, có kết hợp nó một cách biện chứng với phương pháp nghiên cứu hoàn cảnh lịch sử – xã hội nhằm tránh dẫn đến những kết luận phiến diện, chủ quan. Chính vì thế mà chúng tôi muốn lưu ý một điều quan trọng cuối cùng là: phương pháp tiểu sử chỉ là một phương pháp bổ sung, dứt khoát nó phải được kết hợp với các phương pháp phân tích văn bản cận cảnh và với các phương pháp tổng quan thì ta mới có thể thu được kết quả như mong muốn. Bởi vì, tác phẩm văn học không phải chỉ được hình thành bởi các sự kiện tiểu sử của nhà văn, mà còn là kết quả của cảm xúc và trí tưởng tượng của nhà văn, cũng như là kết quả tác động của hoàn cảnh lịch sử, của hoàn cảnh xã hội, và của hoàn cảnh văn hoá – văn học của thời đại.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cách Lựa Chọn Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Kinh Tế Hay
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Di Truyền Của Menđen
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Của Dân Tộc Học Là Gì?
  • Những Nghiên Cứu Tiêu Biểu Về Dược Liệu Việt Nam
  • Một Số Nghiên Cứu Về Dược Liệu Ở Việt Nam
  • Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Trẻ Em

    --- Bài mới hơn ---

  • Tâm Lí Học Trẻ Em Lứa Tuổi Mầm Non
  • Bài 3: Các Nguyên Tắc Và Phương Pháp Nghiên Cứu Tâm Lí
  • Các Nguyên Tắc Và Phương Pháp Nghiên Cứu Tâm Lý
  • Làm Thế Nào Để Tìm Ra Phương Pháp Nghiên Cứu Phù Hợp?
  • Tài Liệu Nghiên Cứu Nhân Giống Cây Gấc (Momordica Cochinchinensis) Bằng Phương Pháp Nuôi Cấy Mô
  • TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH

    KHOA SP TIỂU HỌC – MẦM NON

    GIÁO TRÌNH

    (Lưu hành nội bộ)

    PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRẺ EM

    (Dành cho sinh viên ngành Đại học Giáo dục Mầm non)

    Tác giả: Nguyễn Thị Thuỳ Vân

    Năm 2022

    1

    MỤC LỤC

    Trang

    LỜI NÓI ĐẦU ……………………………………………………………………………………………4

    Chương 1 …………………………………………………………………………………………………..5

    PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU TRẺ EM…………………………………………..5

    1. kh¸i niÖm vÒ trÎ em …………………………………………………………………………………………. 5

    1.1. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn sinh häc …………………………………….. 5

    1.2. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn v¨n ho¸ ……………………………………… 5

    1.3. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn c¸ thÓ (t©m lý c¸ nh©n) ………………… 6

    2. c¸c Quan ®iÓm tiÕp cËn trong Nghiªn cøu trÎ em …………………………………. 7

    2.1. Quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng ………………………………………………………. 7

    2.2. Quan ®iÓm hÖ thèng cÊu tróc trong nghiªn cøu trÎ em ………………………. 7

    2.3. Quan ®iÓm tiÕp cËn lÞch sö trong nghiªn cøu trÎ em …………………………. 8

    2.4. Quan ®iÓm tiÕp cËn thùc tiÔn trong nghiªn cøu trÎ em ………………………. 9

    2.5. Quan ®iÓm tiÕp cËn tÝch hîp trong nghiªn cøu trÎ em ……………………….. 9

    2.6. Quan ®iÓm tiÕp cËn ho¹t ®éng trong nghiªn cøu trÎ em …………………… 10

    Ch­¬ng 2………………………………………………………………………………………………….10

    PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRẺ EM …………………………………………………..10

    1. KHÁI NIỆM VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC …………….10

    1.1. Phương pháp nghiên cứu khoa học là gì ? ……………………………………… 10

    1.2. Đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học …………………………… 11

    1.3. Phân loại các phương pháp nghiên cứu khoa học ……………………………. 11

    2. HÖ thèng c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu trÎ em ……………………………………… 11

    2.1. C¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn trong nghiªn cøu trÎ em ………….. 11

    2.2. C¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn trong nghiªn cøu trÎ em ……….. 14

    2.3. Ph­¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc trong nghiªn cøu trÎ em ………………… 28

    Ch­¬ng 3………………………………………………………………………………………………….33

    CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH MỘT CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ….33

    1. giai ®o¹n chuÈn bÞ …………………………………………………………………………………………. 33

    1.1. X¸c ®Þnh ®Ò tµi nghiªn cøu ………………………………………………………….. 33

    1.2. X©y dùng ®Ò c­¬ng nghiªn cøu ……………………………………………………. 34

    2. giai ®o¹n thùc hiÖn ……………………………………………………………………………………….. 37

    2.1. Thu thËp xö lý th”ng tin vÒ lý luËn ……………………………………………….. 37

    2.2. Thu thËp, xö lý th”ng tin thùc tiÔn ……………………………………………….. 37

    2.3. Tæ chøc thùc nghiÖm khoa häc …………………………………………………….. 37

    2.4. KÕt luËn khoa häc, øng dông vµ ®Ò xuÊt ………………………………………… 37

    3. giai ®o¹n hoµn thµnh…………………………………………………………………………………… 38

    4. b¶o vÖ c”ng tr×nh nghiªn cøu……………………………………………………………………. 39

    2

    4.1. ViÕt tãm t¾t c”ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc ………………………………….. 39

    4.2. ChuÈn bÞ ph­¬ng tiÖn, thiÕt bÞ b¶o vÖ c”ng tr×nh …………………………….. 39

    4.3. B¶o vÖ tr­íc héi ®ång khoa häc …………………………………………………… 39

    TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………………. 39

    3

    LỜI NÓI ĐẦU

    Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy và học tập học phần: Phương pháp nghiên cứu trẻ

    em tài liệu biên soạn nhằm giúp sinh viên hiểu được những kiến thức cơ bản về phương

    pháp luận, một số phương pháp nghiên cứu cụ thể về tâm lý trẻ em, logic tiến hành một đề

    tài nghiên cứu trẻ em; Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức về Tâm lý học, giáo dục học,

    phương pháp nghiên cứu, thâm nhập thực tế để thực hiện các đề tài nghiên cứu về trẻ em

    lứa tuổi mầm non phục vụ cho việc nâng cao chất lượng chăm sóc- giáo dục trẻ lứa tuổi

    này.

    Nội dung tài liệu thể hiện trong 3 chương:

    Chương 1. Phương pháp luận nghiên cứu trẻ em

    Chương 2. Phương pháp nghiên cứu trẻ em

    Chương 3.Các bước tiến hành một công trình nghiên cứu trẻ em

    Trong quá trình biên soạn tài liệu không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính

    mong đồng nghiệp và sinh viên góp ý để tài liệu hoàn thiện hơn.

    Xin chân thành cảm ơn!

    Tác giả

    4

    Chương 1

    PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU TRẺ EM

    1. kh¸i niÖm vÒ trÎ em

    TrÎ em lµ ®èi t­îng nghiªn cøu cña nhiÒu khoa häc kh¸c nhau. Khi nghiªn cøu trÎ

    em cã nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau v× vËy, ®Ó hiÓu trÎ em cÇn ph¶i xem xÐt c¶ ba b×nh diÖn

    sau:

    1.1. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn sinh häc

    Khoa häc ®· x¸c ®Þnh mäi trÎ em ®Òu kÕ thõa cÊu tróc, chøc n¨ng c¬ thÓ tõ thÕ hÖ

    tr­íc. Ngay khi míi ra ®êi, trÎ ®· nhËn ®­îc hÖ thèng thÇn kinh vµ n·o- c¬ së ®Ó h×nh

    thµnh, ph¸t triÓn t©m lý. Song quy luËt tiÕn ho¸ sinh vËt ®èi víi con ng­êi ®· mÊt dÇn tÝnh

    hiÖu lùc, sù sèng cßn cña c¸ nh©n, sù chän läc cña tù nhiªn, kh¶ n¨ng thÝch nghi víi m”i

    tr­êng kh”ng cßn t¸c dông n÷a. V× con ng­êi ®· biÕt c¸ch c¶i t¹o m”i tr­êng b”ng lao

    ®éng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu cña m×nh. Nh­ vËy, con ng­êi ®· t¸ch dÇn khái qu¸ khø ®éng

    vËt ®Ó trë thµnh ng­êi.

    Tuy nhiªn, cÊu tróc h×nh th¸i c¬ thÓ cña trÎ ch­a ph¶i lµ ng­êi lín. Trong qu¸ tr×nh

    tr­ëng thµnh h×nh th¸i c¬ thÓ trÎ ph¸t triÓn dÇn. Nh÷ng g× kÕ thõa ®­îc lóc míi ra ®êi ®·

    gióp trÎ cã ®­îc mét sè ph¶n x¹ kh”ng ®iÒu kiÖn ®Ó ®¶m b¶o cho sù thÝch nghi. Trªn c¬

    së tù nhiªn ®ã, c¸c ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn ®­îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn, nhê ®ã c¸c ph¶n

    øng cña trÎ ®èi víi t¸c ®éng bªn ngoµi ngµy cµng më réng vµ phøc t¹p dÒn lªn mét c¸ch

    nhanh chãng. Tæ hîp cña c¸c c¬ chÕ ph¶n x¹ kh”ng ®iÒu kiÖn kÕt hîp víi mét sè ph¶n x¹

    cã ®iÒu kiÖn míi ®­îc thµnh lËp ®¶m b¶o cho trÎ thiÕt lËp mèi quan hÖ víi bªn ngoµi, ®Æc

    biÖt lµ víi ng­êi lín ®Ó chuyÓn sang sù tiÕp thu c¸c h×nh th¸i kh¸c nhau cña kinh nghiÖm

    x· héi loµi ng­êi.

    Tãm l¹i, xÐt vÒ b¶n chÊt sinh häc th× trÎ em lµ mét cÊu tróc h×nh th¸i c¬ thÓ ng­êi

    cßn non nít ®ang ph¸t triÓn m¹nh mÏ vÒ tæ chøc vµ chøc n¨ng cña chóng. Nã kh”ng quyÕt

    ®Þnh nh­ng lµ c¬ së, ®iÒu kiÖn h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn t©m lý vµ cho sù tiÕp nhËn kinh

    nghiÖm x· héi cña trÎ.

    1.2. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn v¨n ho¸

    NÕu ®éng vËt chuyÓn giao hµnh vi mµ thÕ hÖ tr­íc cã ®­îc cïng víi h×nh th¸i, cÊu

    tróc c¬ thÓ cho thÕ hÖ sau b”ng con ®­êng di truyÒn sinh vËt, th× con ng­êi, c¸c h×nh th¸i

    ho¹t ®éng vèn cã cïng víi tri thøc kü n¨ng phÈm chÊt t©m lý l¹i ®­îc chuyÓn giao tõ thÕ

    hÖ nµy sang thÕ hÖ kh¸c b”ng con ®­êng di truyÒn x· héi hay kÕ thõa v¨n ho¸. ThÕ hÖ

    tr­íc ®· ®Ó l¹i c¸c kinh nghiÖm x· héi cho thÕ hÖ sau (vËt chÊt, tinh thÇn), thÕ hÖ sau tiÕp

    nhËn nh÷ng g× thÕ hÖ tr­íc ®· s¸ng t¹o ra th”ng qua ho¹t ®éng, giao l­u.

    Khi tiÕp xóc víi thÕ giíi xung quanh, víi nÒn v¨n ho¸ nh©n lo¹i ®øa trÎ dÇn dÇn lÜnh

    héi kinh nghiÖm x· héi th”ng qua sù h­íng dÉn, d¹y dç th­êng xuyªn cña ng­êi lín. Nh­

    vËy, sù ph¸t triÓn cña trÎ g¾n liÒn víi sù ph¸t triÓn lÞch sö nh©n lo¹i.

    Trong lÞch sö ph¸t triÓn nh©n lo¹i, ngay tõ buæi b×nh minh cña lÞch sö x· héi loµi

    ng­êi ch­a cã kh¸i niÖm trÎ em, ng­êi ta coi trÎ em lµ ng­êi lín thu nhá l¹i, nghÜa lµ gi÷a

    ng­êi lín vµ trÎ em cã sù kh¸c biÖt vÒ sè l­îng chø kh”ng kh¸c vÒ chÊt.

    X· héi ngµy cµng ph¸t triÓn, tri thøc mµ loµi ng­êi tÝch luü cµng phong phó, phøc

    t¹p h¬n ®ßi hái trÎ ph¶i cã ph­¬ng thøc lÜnh héi míi (ph­¬ng thøc nhµ tr­êng) nghÜa lµ trÎ

    ph¶i biÕt häc ®Ó trë thµnh ng­êi lao ®éng. Nh­ vËy, sù ph¸t triÓn loµi ng­êi, ®Æc biÖt lµ

    5

    lÞch sö v¨n ho¸ ®· s¸ng t¹o ra h×nh thøc ®Æc biÖt – hµnh vi míi (hµnh vi ng­êi kh¸c b¶n

    n¨ng). Nã ®· lµm thay ®æi ho¹t ®éng chøc n¨ng t©m lý, còng nh­ hµnh vi con ng­êi

    (chuyÓn ho¸ hµnh vi b¶n n¨ng thµnh hµnh vi ng­êi). V× vËy, xÐt vÒ b×nh diÖn v¨n ho¸ th×

    trÎ em lµ mét kh¸i niÖm lÞch sö- v¨n ho¸.

    1.3. Kh¸i niÖm trÎ em xÐt vÒ b×nh diÖn c¸ thÓ (t©m lý c¸ nh©n)

    Khi xem xÐt trÎ ë hai b×nh diÖn trªn (sinh vËt, v¨n ho¸) ®Ó thÊy ®­îc céi nguån trong

    bËc thang v¨n ho¸ cña thÕ giíi ®éng vËt mµ con ng­êi ®· v­ît qua giíi h¹n ®ã ®Ó b­íc

    sang mét ph¹m trï míi kh¸c vÒ chÊt (ph¹m trï ng­êi) b”ng t¸c ®éng quyÕt ®Þnh cña v¨n

    ho¸. Song thùc tÕ sù ph¸t triÓn c¸ thÓ cña trÎ c¶ hai b×nh diÖn trªn hoµ lÉn vµo nhau rÊt khã

    t¸ch b¹ch. V× vËy, khi xÐm xÐt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña trÎ th× qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lµ qu¸

    tr×nh trÎ nhËp vµo nÒn v¨n ho¸ ®­îc diÔn ra trong chõng mùc c¬ thÓ ®ang biÕn ®æi, lín

    lªn, chÝn muåi.

    Nh­ vËy, hai b×nh diÖn (sinh vËt vµ v¨n ho¸) hoµ nhËp vµo nhau trong sù ph¸t triÓn

    trÎ, t¹o nªn sù thèng nhÊt mÆt x· héi vµ mÆt sinh vËt trong nh©n c¸ch trÎ. Qu¸ tr×nh ph¸t

    triÓn c¬ thÓ ®­îc x¶y ra trong m”i tr­êng v¨n ho¸, trong chõng mùc sù ph¸t triÓn ®ã

    chuyÓn thµnh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn do lÞch sö x· héi quy ®Þnh. MÆt kh¸c, sù ph¸t triÓn v¨n

    ho¸ cã tÝnh ®éc ®¸o ®­îc diÔn ra ®ång thêi hoµ quyÖn víi sù chÝn muåi c¬ thÓ.

    So s¸nh gi÷a ®éng vËt non víi trÎ míi sinh th× ®øa trÎ míi sinh yÕu ít h¬n nhiÒu,

    mçi ®éng vËt non sinh ra ®· cã s½n nh÷ng g× mµ tæ tiªn ®· cã, c¬ thÓ sèng víi t­ c¸ch lµ

    mét thµnh viªn cho nªn ®éng vËt non chØ thùc hiÖn chøc n¨ng sinh tr­ëng (theo thêi gian

    mµ béc lé ra nh÷ng g× mµ tæ tiªn ®· trang bÞ). Cßn trÎ em, mçi ®øa trÎ ph¶i thùc hiÖn qu¸

    tr×nh ph¸t triÓn cña m×nh b”ng ho¹t ®éng cña chÝnh m×nh.

    §iÒu ®¸ng chó ý trÎ em sinh ra trong mét m”i tr­êng v¨n ho¸ cã s½n, b”ng chÝnh

    ho¹t ®éng cña m×nh, víi sù gióp ®ì cña ng­êi lín ®· t¹o cho b¶n th©n m×nh c¸c h×nh thøc

    thÝch nghi víi nÒn v¨n ho¸. Nh­ vËy ®Ó ph¸t triÓn cho trÎ cÇn h×nh thµnh c¸c h×nh th¸i v¨n

    ho¸ ®Ó trÎ sèng ®­îc trong cuéc sèng x· héi.

    §øng vÒ b×nh diÖn c¸ thÓ (t©m lý c¸ nh©n) mµ xÐt th× trÎ em ®­îc xem nh­ mét thùc

    thÓ ®ang ph¸t triÓn, nã ph¸t triÓn theo quy luËt cña b¶n th©n nã, quy luËt ®ã diÔn ra bªn

    trong ®øa trÎ b”ng sù tù phñ ®Þnh m×nh ®Ó chuyÓn sang mét chÊt l­îng míi. Qu¸ tr×nh

    chuyÓn ho¸ nªn ng­êi lµ qu¸ tr×nh trÎ tù lÜnh héi kinh nghiÖm lÞch sö x· héi b”ng chÝnh

    ho¹t ®éng cña trÎ d­íi sù h­íng dÉn, dÉn d¾t cña ngõ¬i lín. §©y chÝnh lµ c¬ chÕ h×nh

    thµnh c¸ thÓ Ng­êi, h×nh thµnh nh©n c¸ch.

    Nh­ vËy, qu¸ tr×nh ph¸t triÓn trÎ lµ mét thùc thÓ ®ang h×nh thµnh vµ tån t¹i trong sù

    ph¸t triÓn, chÝnh sù tån t¹i trong sù sinh thµnh ®· t¹o nªn sù ph¸t triÓn chÝnh m×nh (trÎ em

    ph¸t triÓn chÝnh m×nh) . TrÎ em sinh ra ®· chøa ®ùng mét tiÒm n¨ng ph¸t triÓn thµnh ng­êi

    chø kh”ng ph¶i s¶n phÈm hay mét mÉu nµo ®ã mµ cha mÑ muèn, mµ lµ qu¸ tr×nh ph¸t

    triÓn ®Ó trë thµnh chÝnh b¶n th©n trÎ. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®ã ®­îc thùc hiÖn b”ng ph­¬ng

    thøc ho¹t ®éng tõ tù ph¸t ®Õn tù gi¸c theo chøc n¨ng ®iÒu khiÓn cña ng­êi lín, x· héi, b¶n

    th©n.

    Qu¸ tr×nh gi¸o dôc thùc chÊt lµ tæ chøc cho trÎ ho¹t ®éng nh”m lµm cho trÎ thÝch

    nghi ho¹t ®éng, thÝch ho¹t ®éng, tÝch cùc tù gi¸c ho¹t ®éng nh”m t¹o ra mäi gi¸ trÞ ®Ó nªn

    ng­êi.

    Tãm l¹i, qu¸ tr×nh ph©n tÝch trÎ ë ba b×nh diÖn (sinh vËt, v¨n ho¸, c¸ thÓ) cho chóng

    ta hiÓu s©u s¾c sù h×nh thµnh ph¸t triÓn cña trÎ, trong thùc tÕ ba mÆt ®ã nã ®an xen, hoµ

    nhËp trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña trÎ. TrÎ em lµ mét thùc thÓ ®ang ph¸t triÓn vÒ

    6

    nhiÒu mÆt (sinh häc, v¨n ho¸, t©m lÝ c¸ nh©n) ®Ó trë thµnh mét thµnh viªn cña x· héi, mét

    nh©n c¸ch.

    2. c¸c Quan ®iÓm tiÕp cËn trong Nghiªn cøu trÎ em

    2.1. Quan ®iÓm duy vËt biÖn chøng

    Lµ sù thèng nhÊt h÷u c¬ gi÷a phÐp duy vËt vµ phÐp biÖn chøng trong nh×n nhËn,

    ®¸nh gi¸ thÕ giíi (hiÖn thùc kh¸ch quan). Nã lµ sù kÕt tinh cña c¸c thµnh tùu khoa häc vµ

    t­ t­ëng TriÕt häc.

    PhÐp duy vËt kh¼ng ®Þnh vËt chÊt cã tr­íc, ý thøc lµ c¸i cã sau, ý thøc lµ sù ph¶n ¸nh

    hiÖn thùc kh¸ch quan vµo trong n·o ng­êi.

    PhÐp biÖn chøng lu”n lu”n cho ta c¸ch nh×n hiÖn thùc mét c¸ch hÖ thèng, thÊy ®­îc

    c¸c sù vËt hiÖn t­îng trong thÕ giíi lu”n lu”n t¸c ®éng qua l¹i theo nh÷ng quan hÖ mang

    tÝnh quy luËt.

    Néi dung bao gåm hai nguyªn lý c¬ b¶n, ba quy luËt vµ s¸u cÆp ph¹m trï. PhÐp duy

    vËt biÖn chøng võa lµ nÒn t¶ng võa lµ kim chØ nam trong nghiªn cøu khoa häc.

    2.2. Quan ®iÓm hÖ thèng cÊu tróc trong nghiªn cøu trÎ em

    HÖ thèng lµ tËp hîp c¸c thµnh tè t¹o thµnh mét chØnh thÓ trän vÑn, æn ®Þnh vµ vËn

    ®éng theo quy luËt tæng hîp. Mét hÖ thèng bao giê còng cã cÊu tróc gåm nhiÒu thµnh tè,

    mçi thµnh tè cña hÖ thèng lµ mét bé phËn cã vÞ trÝ ®éc lËp, cã chøc n¨ng riªng vµ lu”n vËn

    ®éng theo quy luËt cña toµn hÖ thèng. C¸c thµnh tè cã mèi quan hÖ biÖn chøng, t¸c ®éng

    qua l¹i víi nhau t¹o thµnh mét thÓ thèng nhÊt.

    Quan ®iÓm hÖ thèng – cÊu tróc lµ quan ®iÓm quan träng nhÊt cña l”gic biÖn chøng,

    yªu cÇu xem xÐt ®èi t­îng mét c¸ch toµn diÖn nhiÒu mÆt, nhiÒu mèi quan hÖ kh¸c nhau,

    trong tr¹ng th¸i vËn ®éng vµ ph¸t triÓn, víi viÖc ph©n tÝch nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh ®Ó

    t×m ra b¶n chÊt vµ quy luËt vËn ®éng cña ®èi t­îng.

    Quan ®iÓm hÖ thèng lµ mét luËn ®iÓm quan träng chØ dÉn qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®èi

    t­îng phøc t¹p, lµ c¸ch tiÕp cËn ®èi t­îng b”ng ph­¬ng ph¸p hÖ thèng ®Ó t×m ra cÊu tróc

    cña ®èi t­îng, ph¸t hiÖn ra tÝnh hÖ thèng, mét thuéc tÝnh quan träng cña ®èi t­îng, nghiªn

    cøu ®èi t­îng theo quy luËt cña c¸i toµn thÓ, cã tÝnh hÖ thèng víi c¸i thµnh phÇn cã mèi

    t­¬ng t¸c biÖn chøng h÷u c¬.

    Ph­¬ng ph¸p hÖ thèng lµ con ®­êng nghiªn cøu mét ®èi t­îng phøc t¹p trªn c¬ së

    ph©n tÝch ®èi t­îng thµnh c¸c bé phËn, c¸c thµnh phÇn ®Ó nghiªn cøu chóng mét c¸ch s©u

    s¾c, t×m ra tÝnh hÖ thèng cña ®èi t­îng. Ph­¬ng ph¸p hÖ thèng lµ c”ng cô cña ph­¬ng

    ph¸p luËn, nã gióp ta nghiªn cøu thµnh c”ng mét ®èi t­îng phøc t¹p vµ cho ta mét s¶n

    phÈm khoa häc mang tÝnh l”gic chÆt chÏ.

    * Nghiªn cøu khoa häc theo quan ®iÓm hÖ thèng – cÊu tróc cÇn:

    – Nghiªn cøu ®èi t­îng mét c¸ch toµn diÖn, nhiÒu mÆt, dùa vµo viÖc ph©n tÝch ®èi

    t­îng thµnh c¸c bé phËn mµ xem xÐt cô thÓ.

    – X¸c ®Þnh mèi quan hÖ h÷u c¬ gi÷a c¸c yÕu tè cña hÖ thèng ®Ó t×m quy luËt néi t¹i,

    sù ph¸t triÓn tõng mÆt vµ cña toµn bé hÖ thèng.

    – Nghiªn cøu ®èi t­îng ®ã trong mèi t­¬ng t¸c víi c¸c ®èi t­îng x· héi kh¸c, víi

    toµn bé nÒn v¨n hãa x· héi nh”m t×m m”i tr­êng thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn.

    – Tr×nh bµy kÕt qu¶ nghiªn cøu khoa häc râ rµng, khóc chiÕt, theo mét hÖ thèng chÆt

    chÏ, cã tÝnh l”gic cao.

    Nh­ vËy, nghiªn cøu khoa häc theo quan ®iÓm hÖ thèng – cÊu tróc cho phÐp nh×n

    7

    nhËn mét c¸ch ®Çy ®ñ, s©u s¾c, toµn diÖn, kh¸ch quan vÒ ®èi t­îng, thÊy ®­îc mèi quan

    hÖ cña hÖ thèng víi c¸c ®èi t­îng kh¸c trong hÖ thèng lín, tõ ®ã thÊy ®­îc c¸i triÖt ®Ó,

    kh¸ch quan cña c¸c tri thøc khoa häc.

    * Trong nghiªn cøu trÎ em: Quan ®iÓm hÖ thèng cÊu tróc cã vai trß ®Þnh h­íng rÊt

    quan träng, theo quan ®iÓm nµy, trÎ em ®­îc coi lµ mét ®èi t­îng trän vÑn víi nh÷ng ®Æc

    ®iÓm, nh÷ng mèi quan hÖ trong mét hÖ thèng cÊu tróc nhÊt ®Þnh. Nã ®· kh¾c phôc ®­îc

    c¸c quan ®iÓm sai lÇm khi nghiªn cøu trÎ chØ xem xÐt c¸c mÆt riªng lÎ, t¸ch rêi nhau vÒ

    thÓ chÊt, trÝ tuÖ, thÈm mü… mµ kh”ng hiÓu râ mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a c¸c mÆt ®ã, ¶nh

    h­ëng tæng thÓ cña chóng qua qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®ång bé ë trÎ em.

    Quan ®iÓm hÖ thèng cÊu tróc kh”ng chØ cã ý nghÜa lý luËn mµ cßn cã ý nghÜa thùc

    tiÔn quan träng ®èi víi viÖc x¸c ®Þnh ®èi t­îng nghiªn cøu khoa häc vÒ trÎ em, h­íng tíi

    sù hoµn thiÖn viÖc ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ, lµm cho hai mÆt ®ã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau,

    t¹o ra mét hÖ thèng nh÷ng t¸c ®éng mµ h¹t nh©n trung t©m cña hÖ thèng Êy g÷ vai trß ®Æc

    biÖt- vai trß chñ ®¹o cho toµn bé hÖ thèng.

    2.3. Quan ®iÓm tiÕp cËn lÞch sö trong nghiªn cøu trÎ em

    Mäi sù vËt hiÖn t­îng ®Òu cã nguån gèc ph¸t sinh vµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn nªn khi

    nghiªn cøu cÇn ph¶i xem xÐt ®èi t­îng mét c¸ch toµn diÖn trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t sinh,

    ph¸t triÓn cña nã, c¸ch nghiªn cøu ®ã gäi lµ nghiªn cøu theo quan ®iÓm lÞch sö.

    LÞch sö lµ sù vËn ®éng cã thùc cña c¸c sù vËt, hiÖn t­îng trong thÕ giíi kh¸c quan,

    diÔn biÕn cña lÞch sö bao giê còng chøa ®ùng ®Çy m©u thuÉn trong nh÷ng hoµn c¶nh cô

    thÓ nhÊt ®Þnh. TiÕn tr×nh lÞch sö phøc t¹p, chøa ®ùng thµnh c”ng, thÊt b¹i, cã nh÷ng b­íc

    nh¶y vät nh­ng còng cã nh÷ng b­íc lïi… song xu thÕ chung lµ ph¸t triÓn ®i lªn. LÞch sö

    bao giê còng cã nguyªn nh©n dÉn ®Õn kÕt qu¶, nÕu ®iÒu kiÖn thuËn lîi sÏ thóc ®Èy nhanh

    sù ph¸t triÓn, ng­îc l¹i nÕu cã nh÷ng nh©n tè kh”ng thuËn lîi sÏ k×m h·m sù ph¸t triÓn.

    Nghiªn cøu khoa häc theo quan ®iÓm lÞch sö lµ qu¸ tr×nh nghiªn cøu ®èi t­îng b”ng

    ph­¬ng ph¸p lÞch sö, lµ qu¸ tr×nh ph©n tÝch, t×m hiÓu, ph¸t hiÖn nguyªn nh©n sù n¶y sinh,

    diÔn biÕn, ph¸t triÓn cña sù vËt hiÖn t­îng trong hoµn c¶nh cô thÓ, víi nh÷ng ®iÒu kiÖn cô

    thÓ, víi thêi gian, kh”ng gian x¸c ®Þnh ®Ó ph¸t hiÖn ra quy luËt tÊt yÕu cña sù vËn ®éng,

    ph¸t triÓn ®ã.

    Nguyªn t¾c lÞch sö trong nghiªn cøu khoa häc gi¸o dôc thùc hiÖn nhiÒu chøc n¨ng,

    cã thÓ kÓ ra mét sè chøc n¨ng chñ yÕu sau:

    + Chøc n¨ng lµm c¬ së ®Ó x©y dùng gi¶ thuyÕt vµ chøng minh gi¶ thuyÕt ®ã.

    + Chøc n¨ng minh ho¹, chøng minh lµm s¸ng tá c¸c luËn ®iÓm, häc thuyÕt khoa häc

    hay kÕt qu¶ nghiªn cøu.

    + Chøc n¨ng ®¸nh gi¸ c¸c kÕt luËn khoa häc b”ng c¸c sù kiÖn cã thËt trong lÞch sö.

    Quan ®iÓm lÞch sö trong nghiªn cøu trÎ em lµ c¸ch tiÕp cËn ®èi t­îng trong qu¸ tr×nh

    vËn ®éng, ®Æc biÖt sù ph¸t triÓn cña trÎ em trong nh÷ng n¨m ®Çu diÔn ra míi tèc ®é

    nhanh, m¹nh vµ lu”n biÕn ®æi víi c¸c quy luËt ®­îc béc lé mét c¸ch kh¸ch quan. Nghiªn

    cøu trÎ em cã thÓ tiÕn hµnh trong nh÷ng thêi ®iÓm, giai ®o¹n nhÊt ®Þnh nh­ng ®Ó hiÓu râ

    nh÷ng ®Æc ®iÓm cña giai ®o¹n nµy cÇn ph¶i biÕt giai ®o¹n tr­íc ®ã trÎ ®· cã qu¸ tr×nh ph¸t

    triÓn nh­ thÕ nµo vµ dù ®o¸n ®­îc qu¸ tr×nh ph¸t triÓn trong giai ®o¹n tiÕp theo, chØ ra

    nh÷ng ®iÒu kiÖn cho sù ph¸t triÓn cña trÎ.

    Nghiªn cøu trÎ theo quan ®iÓm lÞch sö thùc chÊt lµ xem xÐt trÎ trong qu¸ tr×nh ph¸t

    triÓn víi nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh trong mèi quan hÖ gi÷a ph¸t triÓn víi gi¸o dôc. Trong

    mèi quan hÖ nµy cÇn theo quan ®iÓm vÒ “Vïng ph¸t triÓn gÇn nhÊt” cña L.X.V­gotxki.

    8

    Theo quan ®iÓm nµy, gi¸o dôc kh”ng theo ®u”i sù ph¸t triÓn mµ ph¶i ®i tr­íc sù ph¸t triÓn

    h­íng dÉn sù ph¸t triÓn cña trÎ, kÝch thÝch trÎ ho¹t ®éng, thøc tØnh tiÒm n¨ng ph¸t triÓn ë

    trÎ qua mèi quan hÖ t­¬ng t¸c.

    Tãm l¹i, quan ®iÓm lÞch sö trong nghiªn cøu lµ quan ®iÓm h­íng dÉn qu¸ tr×nh t×m

    tßi, s¸ng t¹o khoa häc cho phÐp ta nh×n thÊy toµn c¶nh qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña trÎ. Tõ ®ã

    gióp ta ph¸t hiÖn ra quy luËt tÊt yÕu cña sù ph¸t triÓn Êy, ®ã lµ môc ®Ých, ®iÒu cÇn ®¹t

    ®­îc trong nghiªn cøu khoa häc nãi chung, nghiªn cøu trÎ em nãi riªng.

    2.4. Quan ®iÓm tiÕp cËn thùc tiÔn trong nghiªn cøu trÎ em

    Quan ®iÓm thùc tiÔn lµ luËn ®iÓm quan träng cña ph­¬ng ph¸p luËn, yªu cÇu nghiªn

    cøu khoa häc ph¶i b¸m s¸t thùc tiÔn sinh ®éng. Thùc tiÔn lµ toµn bé nh÷ng ho¹t ®éng vËt

    chÊt cã tÝnh chÊt lÞch sö – x· héi cña con ng­êi lµm biÕn ®æi tù nhiªn vµ x· héi. DiÔn biÕn

    cña hiÖn thùc lµ ®iÒu kiÖn kh¸ch quan, víi nh÷ng sù kiÖn ®a d¹ng, phøc t¹p, ph¸t triÓn

    theo nhiÒu khuynh h­íng. Cã nh÷ng thùc tiÔn tiªn tiÕn, cã nh÷ng thùc tiÔn yÕu kÐm vµ cã

    nh÷ng m©u thuÉn, nh÷ng xu h­íng chèng ®èi nhau cÇn gi¶i quyÕt, kh¾c phôc. Thùc tiÔn lµ

    nguån gèc, ®éng lùc, tiªu chuÈn vµ môc ®Ých cña toµn bé qu¸ tr×nh nghiªn cøu khoa häc.

    Qu¸n triÖt quan ®iÓm thùc tiÔn, trong nghiªn cøu trÎ em cÇn ph¶i:

    – Ph¸t hiÖn nh÷ng m©u thuÉn, nh÷ng khã kh¨n, nh÷ng c¶n trë trong thùc tiÔn vµ lùa

    chän trong sè nh÷ng vÊn ®Ò næi cém, cÊp thiÕt lµm ®Ò tµi nghiªn cøu. Nh­ vËy, ®èi t­îng

    nghiªn cøu sÏ lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò cña thùc tiÔn kh¸ch quan, cã nhu cÇu cÊp thiÕt

    ph¶i nghiªn cøu gi¶i quyÕt.

    – Ph©n tÝch t×m ®­îc b¶n chÊt cña nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh, ph¸t triÓn trong thùc tiÔn.

    Tµi liÖu thùc tiÔn cã thÓ minh häa, chøng minh cho nh÷ng nguyªn lý, lý thuyÕt lµm cho lý

    thuyÕt trë nªn sinh ®éng, cã søc sèng. Nh÷ng th”ng tin tõ thùc tiÔn cã thÓ trë thµnh lý

    thuyÕt khoa häc khi ta biÕt kh¸i qu¸t t×m ra quy luËt ph¸t triÓn cña chóng.

    – Lu”n b¸m s¸t thùc tiÔn, lµm sao cho lý luËn vµ thùc tiÔn ph¶i g¾n bã song hµnh víi

    nhau. Tæ chøc nghiªn cøu, thùc nghiÖm nh÷ng lý thuyÕt khoa häc ®Ó kiÓm nghiÖm lý

    thuyÕt, tõ ®ã mµ øng dông vµo thùc tiÔn mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Lý luËn kh”ng ®­îc xa rêi

    thùc tiÔn, thùc tiÔn kh”ng thÓ chèng ®èi, phñ ®Þnh lý luËn. Lý luËn chØ cã gi¸ trÞ khi nã soi

    s¸ng thùc tiÔn, c¶i t¹o thùc tiÔn, lý luËn ph¶i lµ nh÷ng luËn ®iÓm cã thÓ øng dông vµo vµ

    ®em l¹i hiÖu qu¶ thiÕt thùc. Thùc tiÔn ®em l¹i søc sèng cho lý luËn. Qu¸n triÖt quan ®iÓm

    thùc tiÔn võa cã lîi cho khoa häc võa cã lîi cho thùc tiÔn.

    Nghiªn cøu trÎ em cÇn ®øng v÷ng trªn quan ®iÓm thùc tiÔn míi hy väng ®æi míi

    ho¹t ®éng nghiªn cøu khoa häc vÒ trÎ em, mang l¹i lîi Ých thiÕt thùc cho sù nghiÖp ch¨m

    sãc vµ gi¸o dôc trÎ.

    2.5. Quan ®iÓm tiÕp cËn tÝch hîp trong nghiªn cøu trÎ em

    Quan ®iÓm tÝch hîp trong nghiªn cøu khoa häc ®ßi hái trong nghiªn cøu ph¶i cã sù

    kÕt hîp ®an xen, lång ghÐp c¸c m¶ng ®Ò tµi, c¸c gãc ®é nghiªn cøu.

    Quan ®iÓm tÝch hîp lµ mét t­ t­ëng tiÕn bé ®ang ®­îc ¸p dông réng r·i trong nghiªn

    cøu khoa häc, ®Æc biÖt lµ trong nghiªn cøu trÎ em. Bëi v×:

    – TrÎ em lµ mét ®èi t­îng nghiªn cøu mang tÝnh phøc hîp, ®ßi hái nhiÒu khoa häc

    tham gia.

    – Trong 6 n¨m ®Çu tiªn, sù ph¸t triÓn cña trÎ tuy diÔn ra nhanh, c¸c chøc n¨ng t©m

    sinh lý ®ang h×nh thµnh nh­ng ch­a thËt râ nÐt vµ ch­a t¸ch b¹ch r¹ch rßi nh­ ë ng­êi lín.

    Do vËy, ®Ó hiÓu râ vÒ trÎ em khi nghiªn cøu ng­êi ta sö dông tæng hîp nhiÒu ph­¬ng ph¸p

    9

    kh¸c nhau, trong ®ã cã mét ph­¬ng ph¸p lµm chøc n¨ng chñ ®¹o (tuú theo tõng ®Ò tµi).

    – Tõ quan ®iÓm tÝch hîp, trong gi¸o dôc mÇm non chóng ta ®· kÕt hîp ch¨m sãc vµ

    gi¸o dôc trÎ, lµm cho hai nhiÖm vô nµy lång ghÐp, ®an xen, hoµ quyÖn vµo nhau, t¸c ®éng

    qua l¹i lÉn nhau.

    – Theo quan ®iÓm tÝch hîp khi x©y dùng ch­¬ng tr×nh gi¸o dôc trÎ kh”ng nªn xuÊt

    ph¸t tõ l”gic néi t¹i cña mçi khoa häc mµ xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu h×nh thµnh nh÷ng thuéc

    tÝnh, nh÷ng n¨ng lùc chung trªn c¬ së tÝch hîp nhiÒu lÜnh vùc khoa häc kh¸c nhau ®Ó h×nh

    thµnh nÒn t¶ng nh©n c¸ch ban ®Çu cho trÎ em.

    2.6. Quan ®iÓm tiÕp cËn ho¹t ®éng trong nghiªn cøu trÎ em

    Ho¹t ®éng lµ ph­¬ng thøc tån t¹i cña con ng­êi, lµ sù t¸c ®éng qua l¹i gi÷a chñ thÓ

    vµ kh¸ch thÓ nh”m c¶i t¹o c¶ kh¸ch thÓ lÉn chñ thÓ (“s¶n phÈm kÐp”). Ho¹t ®éng bao giê

    còng mang tÝnh gi¸n tiÕp.

    TiÕp cËn ho¹t ®éng lµ ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó nghiªn cøu con ng­êi, ®Æc biÖt lµ trÎ em.

    Th”ng qua hai qu¸ tr×nh trong ho¹t ®éng (xuÊt t©m – nhËp t©m) mµ c¸c chøc n¨ng t©m lý

    h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn.

    Sù h×nh thµnh ph¸t triÓn t©m lý cña trÎ trªn c¬ së ho¹t ®éng theo c¬ chÕ nhËp t©m.

    Nhê cã c¬ chÕ nµy mµ thÕ hÖ sau tiÕp thu kinh nghiÖm thÕ hÖ tr­íc th”ng qua ho¹t ®éng

    bªn ngoµi chuyÓn ho¸ thµnh ho¹t ®éng bªn trong ®Ó h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn t©m lý. §ã

    còng lµ con ®­êng c¬ b¶n ®Ó trÎ ph¸t triÓn chÝnh m×nh.

    Quan ®iÓm tiÕp cËn ho¹t ®éng lµ mét luËn ®iÓm quan träng trong nghiªn cøu trÎ em,

    nã chØ ra t©m lÝ cña trÎ ®­îc béc lé trong ho¹t ®éng vµ h×nh thµnh chÝnh nhê ho¹t ®éng

    Do ®ã khi nghiªn cøu kh”ng nªn coi trÎ lµ mét ®èi t­îng chØ chÞu sù t¸c ®éng mét c¸ch

    thô ®éng mµ ph¶i ph¶i coi trÎ lµ mét chñ thÓ ho¹t ®éng ®Ó t¹o nªn sù ph¸t triÓn t©m lý,

    nh©n c¸ch cho chÝnh c¸c em. §iÒu quan träng lµ ng­êi lín cÇn tæ chøc cho trÎ ho¹t ®éng

    cã ®Þnh h­íng, theo yªu cÇu gi¸o dôc. Theo quan ®iÓm nµy, mét nhµ gi¸o dôc giái ph¶i lµ

    mét nhµ tæ chøc ho¹t ®éng giái.

    C©u hái “n tËp vµ th¶o luËn

    1. HiÓu thÕ nµo vÒ kh¸i niÖm trÎ em ?

    2. Ph©n tÝch lµm râ néi dung cña c¸c quan ®iÓm tiÕp cËn trong nghiªn cøu khoa häc

    vµ nghiªn cøu trÎ em ?

    Ch­¬ng 2

    PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TRẺ EM

    1. KHÁI NIỆM VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

    1.1. Phương pháp nghiên cứu khoa học là gì ?

    Phương pháp là con đường đạt mục đích, là cách thức giải quyết một công việc cụ

    thể. Nghiên cứu khoa học có một hệ thống các phương pháp nghiên cứu riêng.

    Phương pháp nghiên cứu khoa học là tổ hợp các thao tác, biện pháp thực tiễn hoặc lý

    10

    thuyết mà nhà nghiên cứu sử dụng để nhận thức, khám phá đối tượng, tạo ra hệ thống

    những kiến thức về đối tượng.

    1.2. Đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học

    Phương pháp nghiên cứu khoa học có những đặc điểm sau:

    – Phương pháp có tính mục đích: Mọi hoạt động đều có mục đích. Mục đích công việc

    chỉ dẫn việc lựa chọn phương pháp. Phương pháp càng chính xác, càng sáng tạo làm cho

    công việc đạt tới kết quả nhanh, chất lượng tốt và đôi khi vượt xa hơn cả mục đích dự kiến

    ban đầu. Phương pháp nghiên cứu khoa học gắn bó với mục đích sáng tạo khoa học.

    – Phương pháp là con đường vận động của nội dung: Mọi hoạt động đều có nội

    dung. Nội dung công việc quy định phương pháp và phương pháp là cách thức thực hiện

    nội dung, là yếu tố quyết định chất lượng của công việc.

    Trong nghiên cứu khoa học mỗi chuyên ngành có một hệ thống phương pháp đặc

    thù, mỗi đề tài có một nhóm phương pháp cụ thể.

    – Phương pháp là tổ hợp các thao tác được sắp xếp theo một chương trình tối ưu.

    Nếu từng thao tác được thực hiện chính xác thì phương pháp đạt tới độ hoàn hảo và chất

    lượng công việc là tốt nhất, nhanh nhất.

    – Phương pháp là cách thức làm việc của chủ thể, do chủ thể lựa chọn. Phương pháp

    bị quy định bởi trình độ nhận thức và kinh nghiệm đã có của chủ thể. Do đó, phương

    pháp mang tính chủ quan. Trong nghiên cứu khoa học các nhà nghiên cứu phải có hiểu

    biết nhất định về lĩnh vực nghiên cứu, có khả năng sáng tạo và kinh nghiệm dày dạn.

    – Phương pháp nghiên cứu khoa học phụ thuộc vào đối tượng nghiên cứu. Đối tượng

    nghiên cứu càng phức tạp, càng cần có phương pháp tinh vi. Phương pháp nghiên cứu có

    hiệu quả khi nó phù hợp với đặc điểm của đối tượng, phù hợp với quy luật vận động

    khách quan của đối tượng. Vì vậy, phương pháp có tính khách quan.

    – Nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học tự nhiên và khoa học chính xác, đòi hỏi

    có phương tiện kĩ thuật tinh xảo, có độ chính xác cao. Phương tiện kĩ thuật là công cụ hỗ

    trợ đắc lực cho phương pháp nghiên cứu.

    1.3. Phân loại các phương pháp nghiên cứu khoa học

    Có nhiều cách phân loại khác nhau. Trong thực tế, cách phân loại dựa vào trình độ

    tiếp cận đối tượng được chấp nhận rộng rãi. Theo cách phân loại này, có các nhóm

    phương pháp nghiên cứu sau: Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết, các phương pháp

    nghiên cứu thực tiễn, phương pháp thèng kª toán học.

    2. HÖ thèng c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu trÎ em

    2.1. C¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn trong nghiªn cøu trÎ em

    Trong nghiªn cøu trÎ em, c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu lÝ luËn ®­îc sö dông ®Ó thu

    thËp, xö lý th”ng tin khoa häc trªn c¬ së nghiªn cøu c¸c nguån tµi liÖu kh¸c nhau. B”ng t­

    duy khoa häc, ng­êi nghiªn cøu cã thÓ x©y dùng hÖ thèng lý thuyÕt cña m×nh hoÆc kh¼ng

    ®Þnh hay phñ ®Þnh nh÷ng luËn ®iÓm khoa häc ®· cã.

    §èi víi bÊt cø mét ®Ò tµi nµo ®Òu cÇn nghiªn cøu c¸c quan ®iÓm lý luËn nh”m ®Þnh

    h­íng cho toµn bé qu¸ tr×nh nghiªn cøu, chØ ®¹o viÖc lùa chän ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu

    thùc tiÔn, khai th¸c vµ xö lý c¸c c­ liÖu khoa häc…

    §èi víi c¸c c”ng tr×nh nghiªn cøu thuÇn tuý lý luËn th× c¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu

    lý luËn ®· chøa ®ùng trong nã nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n cña néi dung ®Ò tµi.

    11

    Cã nhiÒu ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn, sau ®©y lµ mét sè ph­¬ng ph¸p chñ yÕu

    th­êng ®­îc sö dông trong nghiªn cøu trÎ em.

    2.1.1. Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch- tæng hîp

    Ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp lµ hai thao t¸c t­ duy khoa häc, chóng tr¸i ng­îc

    nhau song quan hÖ biÖn chøng víi nhau.

    Ph©n tÝch lµ thao t¸c ph©n chia tµi liÖu lý thuyÕt thµnh c¸c ®¬n vÞ kiÕn thøc, cho

    phÐp ta t×m hiÓu nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc thï, cÊu tróc bªn trong cña lý thuyÕt. Tõ ®ã n¾m

    ®­îc b¶n chÊt tõng ®¬n vÞ kiÕn thøc còng nh­ toµn bé vÊn ®Ò nghiªn cøu. Nãi c¸ch kh¸c,

    ph©n tÝch lµ t¸ch ®èi t­îng ra thµnh nhiÒu bé phËn, thµnh phÇn ®Ó xem xÐt ®èi t­îng

    nhiÒu mÆt, d­íi nhiÒu gãc ®é, khÝa c¹nh kh¸c nhau.

    Trªn c¬ së lý thuyÕt ®· ph©n tÝch ta tiÕn hµnh tæng hîp chóng ®Ó t¹o ra mét hÖ thèng.

    Tõ ®ã gióp ta thÊy ®­îc mèi quan hÖ biÖn chøng gi÷a chóng víi nhau, nhê ®ã mµ hiÓu ®Çy

    ®ñ, toµn diÖn, s©u s¾c vÒ lý thuyÕt nghiªn cøu. Nãi c¸ch kh¸c, tæng hîp lµ gép c¸c bé

    phËn chi tiÕt ®· ®­îc ph©n tÝch theo mét h­íng nhÊt ®Þnh ®Ó t¹o thµnh mét chØnh thÓ ®Ó

    nh×n nhËn mét c¸ch trän vÑn h¬n.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ph­¬ng ph¸p ph©n tÝch- tæng hîp lµ 2 ph­¬ng ph¸p c¬ b¶n

    ®Ó x©y dùng luËn cø khoa häc trÎ em, th”ng th­êng ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc sö dông trong

    b­íc khëi ®Çu cña viÖc nghiªn cøu lý luËn hoÆc c¬ së lý luËn cho mét c”ng tr×nh nghiªn

    cøu thùc tiÔn. Trong kho tµng khoa häc trÎ em cã nhiÒu quan ®iÓm, tr­êng ph¸i kh¸c

    nhau. V× vËy, viÖc ph©n tÝch- tæng hîp lý thuyÕt ®Ó t×m hiÓu mäi khÝa c¹nh, x¸c ®Þnh c¸c

    thµnh phÇn trong cÊu tróc lý thuyÕt, trªn c¬ së ®ã ng­êi nghiªn cøu tæng hîp ®Ó nh×n nhËn

    nã trong mét thÓ thèng nhÊt theo quan ®iÓm cña m×nh.

    2.1.2. Ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i vµ hÖ thèng ho¸ lý thuyÕt

    Trªn c¬ së ph©n tÝch, tæng hîp ng­êi ta l¹i thùc hiÖn qu¸ tr×nh ph©n lo¹i, hÖ thèng

    ho¸ lý thuyÕt.

    Ph©n lo¹i lµ thao t¸c logic b”ng c¸ch s¾p xÕp tµi liÖu nghiªn cøu theo nh÷ng vÊn ®Ò,

    nh÷ng mÆt, nh÷ng ®¬n vÞ kiÕn thøc… cã cïng mét dÉn luËn, chung thuéc tÝnh b¶n chÊt hay

    cïng ph­¬ng h­íng ph¸t triÓn.

    HÖ thèng ho¸ lµ thao t¸c ®­îc thùc hiÖn sau khi ph©n lo¹i tµi liÖu ng­êi nghiªn cøu

    s¾p xÕp chóng vµo trong mèi t­¬ng quan theo thø bËc trªn c¬ së mét m” h×nh lý thuyÕt,

    nghÜa lµ s¾p xÕp chóng vµo mét hÖ thèng nhÊt ®Þnh.

    Ph©n lo¹i vµ hÖ thèng ho¸ lý thuyÕt lµ ph­¬ng ph¸p lu”n lu”n hç trî, bæ sung cho

    nhau. Nhê ®ã, c¸c tµi liÖu dï phøc t¹p ®Õn ®©u còng gióp ta nhËn thÊy vµ sö dông theo

    ®óng môc ®Ých ®Ò tµi.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ph­¬ng ph¸p ph©n lo¹i vµ hÖ thèng ho¸ lý thuyÕt ®ãng vai

    trß rÊt quan träng. Nhê ®ã mµ c¸c lý thuyÕt khoa häc vÒ trÎ em mang tÝnh kh¸i qu¸t cao,

    ®Þnh h­íng cho qu¸ tr×nh nghiªn cøu thùc tiÔn còng nh­ chØ ®¹o c”ng t¸c ch¨m sãc, gi¸o

    dôc trÎ.

    2.1.3. Ph­¬ng ph¸p cô thÓ ho¸ lý thuyÕt

    Lý thuyÕt khoa häc bao giê còng tån t¹i ë d¹ng trõu t­îng ®­îc x©y dùng bëi nh÷ng

    kh¸i niÖm khoa häc. Do vËy, muèn dÔ hiÓu, dÔ øng dông ng­êi ta ph¶i cô thÓ ho¸ lý

    thuyÕt b”ng ph­¬ng ph¸p minh ho¹ vµ m” h×nh ho¸.

    Ph­¬ng ph¸p minh ho¹ lµ c¸ch thøc sö dông nh÷ng sù kiÖn sinh ®éng cã thùc trong

    thùc tiÔn ®Ó lµm s¸ng tá lý thuyÕt lµm cho c¸i trõu t­îng trong khoa häc trë thµnh sù vËt

    12

    hiÖn t­îng dÔ thÊy, dÔ n¾m b¾t.

    Nh÷ng sù kiÖn ®iÓn h×nh trong thùc tiÔn cuéc sèng kh”ng nh÷ng lµ c¸i minh ho¹

    mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cho lý thuyÕt mµ cßn bæ sung c¸i míi cho lý thuyÕt.

    Ph­¬ng ph¸p m” h×nh ho¸ lµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu lý thuyÕt b”ng c¸ch x©y dùng

    m” h×nh gi¶ ®Þnh ®Ó nghiªn cøu. M” h×nh ®­îc x©y dùng b”ng yÕu tè vËt chÊt hay b”ng

    nh÷ng ý niÖm ®­îc h×nh thµnh trong qu¸ tr×nh t­ duy vµ ®­îc biÓu diÔn d­íi d¹ng trùc

    quan. HÖ thèng m” h×nh cÇn x©y dùng ph¶i ph¶n ¸nh trung thùc nh÷ng mèi liªn hÖ c¬

    cÊu- chøc n¨ng hay nh÷ng mèi liªn hÖ nh©n qu¶ gi÷a c¸c thµnh tè trong ®èi t­îng nghiªn

    cøu. Cã thÓ coi m” h×nh lµ sù t¸i hiÖn ®èi t­îng nghiªn cøu d­íi d¹ng trùc quan t­¬ng

    øng víi nguyªn b¶n cña lý thuyÕt, nã trë thµnh ®èi t­îng, ph­¬ng tiÖn ®Ó nghiªn cøu.

    M” h×nh lý thuyÕt cßn cã thÓ chøa ®ùng, ph¶n ¸nh nh÷ng yÕu tè míi, ch­a cã trong

    hiÖn thùc (m” h×nh gi¶ ®Þnh)

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ph­¬ng ph¸p cô thÓ ho¸ ®­îc sö dông kh¸ réng r·i. Nhê

    ®ã mµ nh÷ng lý luËn khoa häc vÒ trÎ em ®· g¾n liÒn víi thùc tiÔn ch¨m sãc gi¸o dôc trÎ.

    Nã cã ý nghÜa c¶ vÒ mÆt lý luËn lÉn thùc tiÔn.

    2.1.4. Ph­¬ng ph¸p gi¶ thuyÕt

    §©y lµ ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu b”ng c¸ch dù ®o¸n nh÷ng thuéc tÝnh, quy luËt ph¸t

    triÓn ®èi t­îng ®Ó chØ ®­êng cho viÖc chøng minh nh÷ng dù ®o¸n Êy. Trªn c¬ së ®ã mµ

    t×m kiÕm, kh¸m ph¸ b¶n chÊt ®èi t­îng nghiªn cøu. Trong nghiªn cøu khoa häc ph­¬ng

    ph¸p nµy thùc hiÖn 2 chøc n¨ng: Dù b¸o vµ ®Þnh h­íng.

    Ph­¬ng ph¸p gi¶ thuyÕt thùc chÊt lµ kh©u ®Çu tiªn cña qu¸ tr×nh nhËn thøc vÒ mét

    ®èi t­îng nµo ®ã. Khi nh÷ng th”ng tin vÒ ®èi t­îng cßn thiÕu hôt vµ ch­a râ rµng buéc

    ng­êi nghiªn cøu khoa häc ph¶i huy ®éng c¸c qu¸ tr×nh nhËn thøc ®Ó h×nh dung ra nh÷ng

    hiÓu biÕt vÒ ®èi t­îng. Song nh÷ng hiÓu biÕt Êy vÉn chØ mang tÝnh gi¶ ®Þnh cÇn ph¶i ®­îc

    chøng minh.

    NhiÖm vô cña nhµ khoa häc lµ tõ gi¶ thuyÕt ®i t×m ch©n lý. Tõ gi¶ thuyÕt ®Õn ch©n lý

    lµ mét qu·ng ®­êng dµi, nhiÒu khi rÊt khã ®¹t tíi, nh­ng ë bÊt cø c”ng tr×nh nµo còng cÇn

    ®Õn. KÓ c¶ trong tr­êng hîp gi¶ thuyÕt bÞ b¸c bá nã còng gióp ta tõ bá h­íng nghiªn cøu

    cò ®Ó t×m kiÕm h­íng nghiªn cøu míi ®óng ®¾n h¬n.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ph­¬ng ph¸p gi¶ thuyÕt kh”ng nh÷ng cÇn thiÕt cho ¸u

    tr×nh nghiªn cøu lý luËn mµ cßn rÊt cÇn thiÕt cho thùc tiÔn ch¨m sãc gi¸o dôc trÎ. §Æc biÖt

    nã cÇn thiÕt cho viÖc dù b¸o tr­íc sù ph¸t triÓn cña trÎ trong t­¬ng lai, ®Þnh h­íng cho

    viÖc t×m kiÕm ph­¬ng ph¸p míi cã hiÖu qu¶ h¬n trong ch¨m sãc gi¸o dôc trÎ.

    2.1.5. Ph­¬ng ph¸p chøng minh

    Chøng minh lµ c¸ch sö dông lý luËn hay sù kiÖn thùc tiÔn ®Ó lµm s¸ng tá mét nhËn

    ®Þnh, mét quan ®iÓm lµ ch©n lý hay kh”ng.

    Trong nghiªn cøu khoa häc viÖc dïng c¸c sù kiÖn thùc tiÔn ®Ó chøng minh cho mét

    lý thuyÕt, mét nhËn ®Þnh hay rót ra mét kÕt luËn khoa häc ng­êi ta th­êng sö dông c¸c

    ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn. Nh­ng chøng minh víi t­ c¸ch lµ mét ph­¬ng ph¸p

    nghiªn cøu lý thuyÕt th× chØ giíi h¹n ë viÖc dïng lý luËn ®Ó kh¼ng ®Þnh hay phñ ®Þnh mét

    nhËn ®Þnh hay mét quan ®iÓm khoa häc nµo ®ã.

    Ph­¬ng ph¸p chøng minh cã thÓ tiÕn hµnh nhiÒu c¸ch:

    – Chøng minh trùc tiÕp: Lµ phÐp chøng minh dùa vµo nh÷ng luËn chøng ch©n thùc vµ

    b”ng c¸c quy t¾c suy luËn ®Ó rót ra kÕt luËn cÇn thiÕt.

    13

    – Chøng minh gi¸n tiÕp: Lµ ph­¬ng ph¸p chøng minh ch­a nh”m th¼ng vµo luËn ®Ò

    chÝnh cÇn kh¼ng ®Þnh mµ b”ng nh÷ng luËn chøng ng­êi nghiªn cøu b¸c bá c¸c luËn ®Ò

    tr¸i víi luËn ®Ò chÝnh (ph¶n ®Ò) ®Ó v¹ch râ nh÷ng sai lÇm, nh÷ng c¸i kh”ng hîp lý cña c¸c

    ph¶n ®Ò Êy. Tõ ®ã kh¼ng ®Þnh tÝnh ®óng ®¾n cña luËn ®Ò chÝnh.

    + Ph­¬ng ph¸p quy n¹p: Lµ ph­¬ng ph¸p chøng minh b”ng c¸ch ®i tõ nh÷ng vÊn ®Ò

    riªng lÎ ®Õn nh÷ng kÕt luËn chung kh¸i qu¸t.

    + Ph­¬ng ph¸p diÔn dÞch: Lµ ph­¬ng ph¸p chøng minh b”ng lèi suy luËn ®i tõ

    nguyªn lý chung ®Õn nh÷ng kÕt luËn cho tõng tr­êng hîp riªng lÎ.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, viÖc x©y dùng hÖ thèng lý luËn khoa häc vÒ trª em b”ng

    ph­¬ng ph¸p chøng minh chÆt chÏ lµ hÕt søc cÇn thiÕt nh”m chØ ®¹o c”ng t¸c ch¨m sãc

    gi¸o dôc trÎ, ®¸p øng ®­îc nh÷ng yªu cÇu míi ®ang ®ang ra trong giai ®o¹n hiÖn nay ®èi

    víi gi¸o dôc mÇm non.

    Tãm l¹i, c¸c ph­¬ng ph¸p lý thuyÕt trªn ®­îc vËn dông mét c¸ch linh ho¹t, s¸ng t¹o

    trong mäi ®Ò tµi nghiªn cøu. Nã lµm chøc n¨ng ®Þnh h­íng vµ rót ra kÕt luËn khoa häc.

    2.2. C¸c ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn trong nghiªn cøu trÎ em

    §©y lµ nhãm c¸c ph­¬ng ph¸p trùc tiÕp t¸c ®éng vµo ®èi t­îng trong thùc tiÔn ®Ó

    lµm béc lé b¶n chÊt, quy luËt vËn ®éng cña c¸c ®èi t­îng Êy.

    C¸c ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc sö dông trong nghiªn cøu thùc tiÔn nh”m thu thËp tµi

    liÖu, sù kiÖn, th”ng tin thùc tiÔn vÒ vÊn ®Ò cÇn nghiªn cøu. Nã còng lµ c¬ së cho chóng ta

    hiÓu biÕt thùc tr¹ng vÊn ®Ò nghiªn cøu.

    2.2.1. Ph­¬ng ph¸p quan s¸t khoa häc

    a. Kh¸i niÖm

    D­íi gãc ®é t©m lÝ, quan s¸t lµ qóa tr×nh tri gi¸c cã chñ ®Þnh vÒ mét ®èi t­îng nµo

    ®ã ®Ó thu thËp th”ng tin vÒ ®èi t­îng ®ã. Qu¸ tr×nh tri gi¸c cã chñ ®Þnh ®­îc dïng trong

    nghiªn cøu khoa häc víi t­ c¸ch lµ mét ph­¬ng ph¸p gäi lµ ph­¬ng ph¸p quan s¸t khoa

    häc.

    Ph­¬ng ph¸p quan s¸t khoa häc lµ mét ho¹t ®éng ®Æc biÖt, cã môc ®Ých, cã kÕ

    ho¹ch, cã ph­¬ng tiÖn ®Ó tri gi¸c c¸c ®èi t­îng ®­îc lùa chän ®iÓn h×nh, nh”m ph¸t hiÖn

    c¸c dÊu hiÖu ®Æc tr­ng vµ nh÷ng quy luËt ph¸t triÓn cña ®èi t­îng.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ng­êi nghiªn cøu quan s¸t, theo dâi mét c¸ch cã môc ®Ých,

    hµnh vi, tr¹ng th¸i cu¶ trÎ trong ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ ghi l¹i c¸c sù kiÖn, biÓu hiÖn ®·

    quan s¸t ®­îc (trùc tiÕp hoÆc qua c¸c ph­¬ng tiÖn kü thuËt hç trî).

    KÕt qu¶ quan s¸t phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè nh­:

    – Môc ®Ých quan s¸t

    – Ph­¬ng tiÖn quan s¸t

    – Mèi quan hÖ gi÷a ng­êi nghiªn cøu vµ trÎ

    – Kh¶ n¨ng cña chñ thÓ quan s¸t (kh¶ n¨ng n¾m b¾t, thu thËp, xö lý th”ng tin…)

    b. Chøc n¨ng

    Trong nghiªn cøu trÎ em, quan s¸t khoa häc thùc hiÖn 2 chøc n¨ng chñ yÕu:

    – Thu thËp th”ng tin thùc tiÔn vÒ cuéc sèng vµ ho¹t ®éng cña trÎ biÓu hiÖn qua hµnh

    vi bªn ngoµi- ®©y lµ chøc n¨ng quan träng nhÊt v× nh÷ng cø liÖu do quan s¸t mang l¹i lµ

    c¬ së cho c¸c b­íc nghiªn cøu cao h¬n, s©u s¾c h¬n nh”m ph¸t hiÖn ®Æc ®iÓm vµ quy luËt

    ph¸t triÓn cña trÎ.

    – KiÓm chøng gi¶ thuyÕt hay lý thuyÕt ®· cã. Trong nghiªn cøu khoa häc, khi cÇn

    14

    chøng minh tÝnh ®óng ®¾n cña gi¶ thuyÕt hay lý thuyÕt nµo ®ã, ng­êi nghiªn cøu thu thËp

    c¸c cø liÖu tõ thùc tiÔn ®Ó kiÓm chøng (kh¼ng ®Þnh hay phñ ®Þnh). Trong qu¸ tr×nh kiÓm

    chóng ®ã, c¸c lý thuyÕt khoa häc ®uÖoc bæ sung ®Ó hoµn thiÖn dÇn.

    c. Ph©n lo¹i

    Cã nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i kh¸c nhau:

    * Quan s¸t trùc tiÕp vµ quan s¸t gi¸n tiÕp:

    – Quan s¸t trùc tiÕp: Lµ sö dông c¸c gi¸c quan còng nh­ c¸c ph­¬ng tiÖn kü thuËt ®Ó

    thu thËp th”ng tin vÒ ®èi t­îng nghiªn cøu mét c¸ch trùc tiÕp.

    – Quan s¸t gi¸n tiÕp: Lµ quan s¸t th”ng qua c¸c ®èi t­îng kh¸c (nghÜa lµ quan s¸t

    th”ng qua c¸c t¸c ®éng t­¬ng t¸c gi÷a ®èi t­îng cÇn quan s¸t víi ®èi t­îng kh¸c).

    * Quan s¸t toµn diÖn vµ quan s¸t bé phËn:

    – Quan s¸t toµn diÖn: Lµ quan s¸t cïng mét lóc nhiÒu mÆt cña hµnh vi ®øa trÎ vµ

    ®­îc tiÕn hµnh trong cïng mét thêi gian dµi. Tuy nhiªn, quan s¸t toµn diÖn Ýt nhiÒu còng

    cã tÝnh chän läc, ng­êi quan s¸t chØ ghi l¹i nh÷ng ®iÒu quan träng, cã ý nghÜa ®èi víi ®Ò

    tµi nghiªn cøu, ®Æc biÖt lµ nh÷ng biÓu hiÖn cña c¸i míi trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña trÎ.

    – Quan s¸t bé phËn: Ng­êi nghiªn cøu chØ theo dâi, ghi l¹i mét mÆt nµo ®ã hµnh vi

    cña trÎ trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh.

    * Quan sát phát hiện và quan sát kiểm nghiệm: quan sát phát hiện là quan sát được

    thực hiện nhằm bước đầu thu thập tài liệu và định hướng để đưa ra một giả thuyết; quan

    sát kiểm nghiệm là quan sát được thực hiện nhằm xác minh hoặc loại bỏ giả thuyết đó.

    d. Tæ chøc qu¸ tr×nh quan s¸t

    * C¸c b­íc cÇn thùc hiÖn trong tiÕn tr×nh quan s¸t:

    – §Æt môc ®Ých nghiªn cøu ®Ó ®Þnh h­íng cho qu¸ tr×nh quan s¸t. Tr­íc hÕt ph¶i x¸c

    ®Þnh ®óng ®èi t­îng quan s¸t, kiÓu lo¹i quan s¸t cho phï hîp víi môc ®Ých nghiªn cøu.

    – LËp kÕ ho¹ch quan s¸t: x¸c ®Þnh thêi gian, ®Þa ®iÓm, sè l­îng ®èi t­îng, ph­¬ng

    tiÖn quan s¸t…

    – TiÕn hµnh quan s¸t: ThËn träng theo dâi ®Ó kÞp thêi ph¸t hiÖn c¸c thuéc tÝnh cña

    ®èi t­îng, theo dâi diÔn biÕn qu¸ tr×nh vËn ®éng cña ®èi t­îng còng nh­ nh÷ng ¶nh h­ëng

    cña t¸c ®éng bªn ngoµi tíi ®èi t­îng.

    – Ghi l¹i c¸c cø liÖu quan s¸t: Nh÷ng biÓu hiÖu, diÔn biÕn cña ®èi t­îng ®Òu ph¶i ghi

    l¹i mét c¸ch thËn träng b”ng nhiÒu c¸ch kh¸c nhau (theo mÉu in s½n, d¹ng biªn b¶n, nhËt

    ký, b”ng kÝ hiÖu, ghi ©m, chôp ¶nh, quay phim…).

    – Xö lý tµi liÖu: Tµi liÖu quan s¸t phong phó, ®a d¹ng, mang nÆng tÝnh chÊt c¶m tÝnh

    cÇn ph¶i ®­îc xö lý b”ng c¸ch ph©n tÝch, tæng hîp, ph©n lo¹i, hÖ thèng ho¸, b”ng thèng kª

    to¸n häc… míi cã ®­îc nh÷ng th”ng tin ®¸ng tin cËy, ®¶m b¶o tÝnh khoa häc.

    * Khi tæ chøc qu¸ tr×nh quan s¸t cÇn l­u ý:

    – VÒ chñ quan: Ng­êi quan s¸t bao giê còng bÞ chi phèi bëi c¸c quy luËt t©m lý, v×

    t©m lý lµ sù ph¶n ¸nh hiÖn thùc kh¸ch quan th”ng qua l¨ng kÝnh chñ quan cña mçi ng­êi.

    ChÝnh c¸i chñ quan cã thÓ lµ nguyªn nh©n cña sù sai lªch trong thu thËp vµ xö lý kÕt qu¶

    quan s¸t ®­îc. V× vËy, khi tiÕn hµnh quan s¸t, ng­êi quan s¸t cÇn ý thøc râ vÊn ®Ò nµy, rÌn

    luyÖn c¸c gi¸c quan, ®èi chiÕu c¸i m×nh quan s¸t ®­îc víi ng­êi kh¸c ®Ó tµi liÖu thu thËp

    ®­îc mang tÝnh kh¸ch quan.

    – VÒ kh¸ch quan: §èi t­îng quan s¸t th­êng n”m trong nh÷ng mèi quan hÖ phøc t¹p

    15

    víi nh÷ng sù vËt hiÖn t­îng kh¸c vµ lu”n lu”n vËn ®éng, biÕn ®æi. Do ®ã tµi liÖu thu ®­îc

    th­êng bÞ biÕn d¹ng (“nhiÔu”) bëi nh÷ng t¸c ®éng bªn ngoµi. ChÝnh v× vËy, khi quan s¸t

    cÇn tËp trung chó ý vµo ®èi t­îng, ®¶m b¶o tÝnh tù nhiªn cña ®èi t­îng ®Ó thu thËp ®­îc

    nh÷ng th”ng tin chÝnh x¸c, tin cËy.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, quan s¸t lµ ph­¬ng ph¸p chñ yÕu ®Ó thu thËp nh÷ng biÓu

    hiÖn vÒ sù ph¸t triÓn cña trÎ. Tuy nhiªn, nã ®ßi hái ph¶i tèn kÐm thêi gian, c”ng søc, thô

    ®éng chê ®îi… V× vËy, khi sö dông ta ph¶i kÕt hîp víi c¸c ph­¬ng ph¸p kh¸c ®Ó cã ®­îc

    nh÷ng th”ng tin ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c vÒ ®èi t­îng nghiªn cøu d­íi nhiÒu gãc ®é vµ khÝa

    c¹nh kh¸c nhau.

    2.2.2. Ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm khoa häc

    a. Kh¸i niÖm

    Thùc nghiÖm lµ mét ph­¬ng ph¸p thuéc nhãm ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn,

    trong ®ã, ng­êi nghiªn cøu chñ ®éng t¸c ®éng vµo ®èi t­îng nh”m t¹o ra sù biÕn ®æi vÒ

    mét mÆt nµo ®ã hay lµm xuÊt hiÖn mét nh©n tè míi nµo ®ã ë ®èi t­îng nghiªn cøu theo

    gi¶ thuyÕt ®Æt ra ban ®Çu cña m×nh.

    KÕt qu¶ thùc nghiÖm sÏ cho ta biÕt ®­îc gi¶ thuyÕt ®óng hay sai. NÕu kÕt qu¶ thùc

    nghiÖm phï hîp víi gi¶ thuyÕt th× thùc nghiÖm ®· thµnh c”ng. Ng­îc l¹i, kÕt qu¶ thùc

    nghiÖm tr¸i víi gi¶ thuyÕt th× phñ ®Þnh gi¶ thuyÕt ®ã, x©y dùng l¹i gi¶ thuyÕt míi.

    Ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm th­êng ®­îc tiÕn hµnh trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh, cã

    khi l©u dµi, ph¶i lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn míi x¸c ®Þnh ®­îc kÕt qña. §©y lµ mét ph­¬ng

    ph¸p quan träng nhÊt, ®­îc coi lµ ph­¬ng ph¸p chñ c”ng cña nghiªn cøu khoa häc v× bÊt

    cø ®Ò tµi nµo còng ph¶i thùc nghiÖm khoa häc míi kh¼ng ®Þnh kÕt qu¶ nghiªn cøu cã gi¸

    trÞ.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, thùc nghiÖm ®­îc coi lµ mét ph­¬ng ph¸p nghiªn cøu tÝch

    cùc, cho phÐp ta kh¬i gîi ë trÎ nh÷ng biÓu hiÖn, nh÷ng ®Æc ®iÓm mµ chñ thÓ ®ang quan

    t©m nghiªn cøu. Trong thùc nghiÖm, ng­êi nghiªn cøu t¹o ra vµ lµm thay ®æi mét c¸ch cã

    chñ ®Þnh c¸c ®iÒu kiÖn trong ®ã diÔn ra c¸c ho¹t ®éng cña trÎ. Ng­êi thùc nghiÖm ®Æt ra

    cho trÎ nh÷ng nhiÖm vô nhÊt ®Þnh mµ trÎ cÇn gi¶i quyÕt, råi c¨n cø vµo c¸ch gi¶i quyÕt

    cña trÎ ®Ó t×m ra nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ mét mÆt nµo ®ã ë trÎ ®ang cÇn x¸c ®Þnh.

    b. Ph©n lo¹i

    * Căn cứ theo điều kiện, hoàn cảnh tiến hành thực nghiệm, cã: Thực nghiệm tự

    nhiên và thực nghiệm trong phòng thí nghiệm:

    – Ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm tù nhiªn: Lµ ph­¬ng ph¸p ®­îc tiÕn hµnh trong hoµn

    c¶nh tù nhiªn, trong cuéc sèng thùc gióp ®èi t­îng nghiªn cøu ®­îc biÓu hiÖn ®Æc tÝnh

    cña m×nh mét c¸ch tù nhiªn.

    Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc sö dông kh¸ réng r·i trong c¸c c”ng tr×nh nghiªn cøu vÒ trÎ

    em, c¸c thùc nghiÖm ®­îc diÔn ra trong sinh ho¹t hµng ngµy, ®Æc biÖt lµ c¸c trß ch¬i vµ

    trong c¸c ho¹t ®éng mµ trÎ ­a thÝch.

    Thùc nghiÖm tù nhiªn cho phÐp ng­êi nghiªn cøu chñ ®éng kh¬i gîi nh÷ng biÓu

    hiÖn mét mÆt nµo ®ã cña trÎ mµ m×nh ®ang quan t©m nghiªn cøu. Trong thùc nghiÖm,

    ng­êi nghiªn cøu t¹o ra vµ lµm biÕn ®æi mét c¸ch cã chñ ®Þnh c¸c ®iÒu kiÖn trong ®ã diÔn

    ra c¸c ho¹t ®éng cña trÎ. Ng­êi thùc nghiÖm ®Æt ra cho trÎ nh÷ng nhiÖm vô cÇn gi¶i quyÕt

    råi c¨n cø vµo c¸ch gi¶i quyÕt nhÞªm vô mµ t×m hiÓu ®Æc ®iÓm vÒ mét mÆt nµo ®ã cña trÎ.

    Khi tiÕn hµnh thùc nghiÖm tù nhiªn ®èi víi trÎ ng­êi ta th­êng vËn dông h×nh thøc trß

    16

    ch¬i. Khi tæ chøc thùc nghiÖm tèt nhÊt ng­êi nghiªn cøu cÇn tham gia cïng trÎ.

    – Ph­¬ng ph¸p thÝ nghiÖm: Lµ ph­¬ng ph¸p thùc nghiÖm ®­îc tiÕn hµnh trong phßng

    thÝ nghiÖm víi nh÷ng ph­¬ng tiÖn kü thuËt. Khi lµm thÝ nghiÖm ng­êi ta thay ®æi c¸c d÷

    kiÖn hay c¸c chØ sè vÒ ®Þnh tÝnh còng nh­ ®Þnh l­îng cña nh÷ng thµnh phÇn tham gia vµo

    sù kiÖn ®­îc thÝ nghiÖm. ViÖc nµy ®­îc lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn nh”m ph¸t hiÖn tÝnh æn

    ®Þnh cña c¸c thuéc tÝnh còng nh­ quy luËt vËn ®éng cña ®èi t­îng nghiªn cøu. §©y lµ

    ph­¬ng ph¸p th­êng ®­îc dïng chñ yÕu trong nghiªn cøu khoa häc tù nhiªn.

    Trong nghiªn cøu trÎ em, ng­êi ta còng sö dông ph­¬ng ph¸p nµy ®Ó x¸c ®Þnh chØ sè

    t©m sinh lý cÇn thiÕt. Nh÷ng ®iÒu kiÖn kh”ng quen thuéc trong phßng thÝ nghiÖm cã thÓ

    lµm cho trÎ ho¶ng sî, biÓu hiÖn hµnh vi kh”ng b×nh th­êng. Do ®ã, ng­êi nghiªn cøu cÇn

    t¹o bÇu kh”ng khÝ gÇn gòi, th©n mËt, vui vÎ ®Ó trÎ mÊt ®i c¶m gi¸c sî sÖt, thiÕu tù nhiªn.

    * Theo chøc n¨ng nghiªn cøu, cã: Thùc nghiÖm kiÓm ®Þnh, thùc nghiÖm h×nh thµnh

    vµ thùc nghiÖm kiÓm tra.

    – Thùc nghiÖm kiÓm ®Þnh: Ph­¬ng ph¸p nµy ®­îc tiÕn hµnh trong ®iÒu kiÖn sèng vµ

    gi¸o dôc b×nh th­êng, víi chøc n¨ng lµ th¨m dß mét phÈm chÊt hay thuéc tÝnh nµo ®ã cña

    trÎ vÒ thÓ chÊt, tinh thÇn ®· xuÊt hiÖn ch­a vµ ®¹t tíi møc ®é ph¸t triÓn nµo.

    – Thùc nghiÖm h×nh thµnh: Nh”m ®Ó h×nh thµnh nh÷ng phÈm chÊt hay nh÷ng thuéc

    tÝnh nµo ®ã ë trÎ trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh. Lo¹i thùc nghiÖm nµy ®­îc tiÕn hµnh

    trong mét kho¶ng thêi gian cÇn thiÕt ®ñ cho mét phÈm chÊt hay mét thuéc tÝnh nµo ®ã

    ®­îc h×nh thµnh.

    – Thùc nghiÖm kiÓm tra: Lo¹i thùc nghiÖm nµy dïng ®Ó x¸c ®Þnh xem trÎ em ®· ®­îc

    tiÕn bé g× sau nh÷ng t¸c ®éng cña thùc nghiÖm h×nh thµnh. Thùc nghiÖm nµy cßn ®­îc gäi

    lµ thùc nghiÖm kiÓm chøng. §Ó ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c, ng­êi ta tiÕn hµnh l¹i thùc

    nghiÖm trªn mét nghiÖm thÓ kh¸c.

    c. TiÕn tr×nh tæ chøc nghiªn cøu trÎ em b”ng thùc nghiÖm

    – X¸c ®Þnh môc ®Ých thùc nghiÖm: cã thÓ lµ h×nh thµnh hay ph¸t triÓn mét phÈm chÊt,

    thuéc tÝnh vÒ thÓ chÊt hay vÒ t©m lý cña trÎ, còng cã thÓ lµ kh¼ng ®Þnh tÝnh ®óng ®¾n cña

    mét ch­¬ng tr×nh hay mét ph­¬ng ph¸p míi trong ch¨m sãc, gi¸o dôc trÎ.

    – H×nh thµnh gi¶ thuyÕt khoa häc: nªu lªn mét sù pháng ®o¸n (tiªn ®o¸n, dù ®o¸n… )

    vÒ diÔn biÕn cña ®èi t­îng thùc nghiÖm trªn c¬ së nh÷ng tµi liÖu thu thËp ®­îc tr­íc ®ã vÒ

    vÊn ®Ò nghiªn cøu.

    – Ph©n tÝch ®èi t­îng nghiªn cøu: ®Ó thÊy râ b¶n chÊt vµ t×m kiÕm nh÷ng tiªu chÝ

    biÓu hiÖn c¸c mÆt (th”ng sè) cña ®èi t­îng thùc nghiÖm ®Ó xem xÐt sù ph¸t triÓn cña ®èi

    t­îng.

    – Tæ chøc thùc nghiÖm kiÓm ®Þnh: tr­íc lóc tæ chøc thùc nghiÖm h×nh thµnh cÇn tæ

    chøc thùc nghiÖm kiÓm ®Þnh ®Ó th¨m dß thùc tr¹ng. NghÜa lµ ®Ó x¸c ®Þnh vÊn ®Ò cÇn

    nghiªn cøu ë trÎ ®· ®¹t tíi tr×nh ®é nµo (nghiªn cøu hiÖn tr¹ng).

    – X©y dùng hÖ thèng t¸c ®éng ®Õn trÎ: tøc lµ t¹o ra nh÷ng ®iÒu kiÖn hay ph­¬ng ph¸p

    ch¨m sãc, gi¸o dôc míi d­íi d¹ng mét hÖ thèng nh÷ng c”ng viÖc hay mét hÖ thèng nh÷ng

    bµi tËp cho trÎ theo h­íng cña môc ®Ých thùc nghiÖm ®Æt ra.

    – Chän nhãm thùc nghiÖm: ®èi t­îng thùc nghiÖm ®­îc chia thµnh 2 nhãm (nhãm

    thùc nghiÖm vµ nhãm ®èi chøng). Hai nhãm nµy ®Òu ph¶i chän mét c¸ch ngÉu nhiªn víi

    sè l­îng víi nh÷ng ®Æc ®iÓm t­¬ng ®ång nhau ®Ó tiÕn hµnh so s¸nh kÕt qu¶ sau khi tiÕn

    hµnh thùc nghiÖm.

    17

    – TiÕn hµnh thùc nghiÖm h×nh thµnh: nh”m t¹o ra ë trÎ mét tr×nh ®é ph¸t triÓn míi

    trong ®iÒu kiÖn míi do ng­êi thùc nghiÖm t¹o ra. Thùc chÊt lµ tæ chøc cho trÎ thùc hiÖn hÖ

    thèng viÖc lµm hay bµi tËp nh”m lµm thay ®æi th”ng sè tõ tr×nh ®é thÊp ®Õn tr×nh ®é cao

    dÇn.

    – TiÕn hµnh thùc nghiÖm kiÓm tra: môc ®Ých lµ ®Ó biÕt kÕt qu¶ thùc nghiÖm ®Õn ®©u

    – Thu thËp cø liÖu theo c¸c tiªu chÝ biÓu hiÖn sù ph¸t triÓn cña ®èi t­îng nghiªn cøu:

    vµ xö lý sè liÖu b”ng ph­¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc ®Ó ®i ®Õn kÕt luËn thùc nghiÖm.

    – Rót ra kÕt luËn khoa häc cña thùc nghiÖm: Sau khi ®· cã kÕt qu¶ ph©n tÝch thùc

    nghiÖm vÒ mÆt ®Þnh tÝnh còng nh­ ®Þnh l­îng, ng­êi nghiªn cøu rót ra nh÷ng kÕt luËn

    khoa häc cña thùc nghiÖm.

    2.2.3. Ph­¬ng ph¸p tr¾c nghiÖm

    a. Kh¸i niÖm

    Có nhiều khái niệm khác nhau, sau đây là khái niệm phổ biến:

    Trắc nghiệm (Test) là một công cụ đã được tiêu chuẩn hoá để đo lường khách quan

    một hay nhiều mặt của nhân cách toàn diện thông qua những mẫu trả lời dưới dạng ngôn

    ngữ, phi ngôn ngữ hay một dạng hành vi khác.

    Trắc nghiệm có những đặc điểm sau:

    – Tính khách quan, nghĩa là kết quả trắc nghiệm không phụ thuộc vào mối quan hệ

    giữa nghiệm viên với nghiệm thể.

    – Tính tiêu chuẩn hoá, nghĩa là cách thức, thủ tục tiến hành trắc nghiệm, cách cho

    điểm, đánh giá đều đ­ợc tiêu chuẩn hoá.

    – Tính đối chiếu của các kết quả trắc nghiệm trên cá nhân hay nhóm với kết quả

    chuẩn mực, đó là những kết quả đã thu được trong những điều kiện như thế ở một nhóm

    khá tiêu biểu.

    Một trắc nghiệm có giá trị khoa học phải đáp ứng ba yêu cầu sau:

    – Có độ tin cậy cao, nghĩa là các kết quả của nhiều lần trắc nghiệm trên cùng một

    nghiệm thể phải giống nhau.

    – Có độ ứng nghiệm cao, nghĩa là trắc nghiệm phải đo được cái cần đo.

    – Được tiêu chuẩn hoá, nghĩa là việc tiến hành và xử lý kết quả trắc nghiệm được

    tiêu chuẩn hóa một cách rõ ràng, cụ thể.

    b. Phân loại: Có nhiều cách phân loại trắc nghiệm. Thường người ta phân trắc

    nghiệm thành hai nhóm lớn: Trắc nghiệm trí tuệ (trắc nghiệm trí thông minh; trắc nghiệm

    các năng lực; trắc nghiệm thành tích học tập…) và trắc nghiệm nhân cách (các bảng hỏi,

    các bản kiểm kê nhân cách, các trắc nghiệm phóng ngoại…)

    Nhê tr¾c nghiÖm ng­êi ta cã thÓ so s¸nh trÎ em vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn trÝ tuÖ chung,

    hay tr×nh ®é ph¸t triÓn riªng sù so s¸nh ®ã ®­îc tiÕn hµnh trªn c¬ së chuÈn theo løa tuæi v×

    ®­îc x¸c lËp tr­íc. Tõ ®ã ng­êi ta x¸c ®Þnh ®­îc mét ®øa trÎ nµo ®ã ph¸t triÓn b×nh

    th­êng hay kh”ng.

    c. Mét sè tr¾c nghiÖm th­êng dïng trong nghiªn cøu trÎ em

    * C¸c tr¾c nghiÖm trÝ tuÖ:

    Trong hÖ thèng nh÷ng tr¾c nghiÖm, tr¾c nghiÖm cã ý nghÜa to lín nhÊt lµ tr¾c

    nghiÖm trÝ tuÖ. Trong tr¾c nghiÖm trÝ tuÖ nh÷ng bµi tËp ®Æt ra ®Òu ch­a quen thuéc ®èi víi

    18

    trÎ. V× vËy, muèn hoµn thµnh bµi tËp nµy buéc trÎ ph¶i huy ®éng n¨ng lùc trÝ tuÖ qua c¸c

    hµnh ®éng trÝ tuÖ, tõ ®ã ng­êi nghiªn cøu ph¶i ph¸t hiÖn mét c¸ch chÝnh x¸c sù ph¸t triÓn

    trÝ tuÖ cña trÎ ®¹t ®Õn møc ®é nµo.

    §é chÝnh x¸c cña tr¾c nghiÖm hoµn toµn phô thuéc vµo viÖc lùa chän c¸c bµi tËp. Do

    sù ph¸t triÓn cña trÎ lµ mét qu¸ tr×nh phøc t¹p bao hµm nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c, nhiÒu biÓu hiÖn

    kh¸c nhau. V× vËy, khi x©y dùng bµi tËp tr¾c nghiÖm ph¶i chó ý x©y dùng bµi tËp theo

    h­íng ph¸t triÓn cña c¸c mÆt chñ yÕu bëi chÝnh nã sÏ chi phèi c¸c mÆt kh¸c vµ lµ c¨n cø

    ®¸ng tin cËy ®Ó rót ra kÕt luËn vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn trÝ tuÖ trÎ em.

    – Tr¾c nghiÖm trÝ th”ng minh cña Stanford- Binet:

    §©y lµ tr¾c nghiÖm c¸ nh©n chuyªn dïng cho trÎ em. Trong ®ã cã nhiÒu tiÓu nghiÖm

    ®­îc s¾p xÕp theo tõng ®é tuæi (tõ 2 ®Õn 14 tuæi). C¸c kho¶n trong tiÓu nghiÖm thuéc mét

    ®é tuæi nhÊt ®Þnh lµ nh÷ng kho¶n ®­îc chän sao cho trÎ ë ®é tuæi ®ã hay lín h¬n míi cã

    thÓ lµm ®­îc vµ Ýt tuæi h¬n sÏ rÊt khã thùc hiÖn ®­îc.

    Khi tr¾c nghiÖm mét ®øa trÎ, tr­íc hÕt ph¶i xem xÐt nã lµm ®­îc tÊt c¶ mäi kho¶n

    trong mét tiÓu nghiÖm nµo ®ã vµ tiÓu nghiÖm ®ã thuéc h¹ng tuæi nµo th× h¹ng tuæi ®ã

    ®­îc gäi lµ tuæi c¨n b¶n cña trÎ. Sau ®ã cho trÎ lµm tiÕp tiÓu nghiÖm thuéc hµng tuæi cao

    h¬n cho ®Õn khi gÆp mét tiÓu nghiÖm mµ ®øa trÎ kh”ng thÓ lµm ®­îc mét kho¶n nµo c¶

    th× tuæi cña tiÓu nghiÖm nµy ®­îc gäi lµ tuæi ngän cña nã. Khi céng kÕt qu¶ l¹i, ®iÓm sè

    cña ®øa trÎ sÏ lµ tuæi trÝ kh”n cña nã.

    Sau ®©y lµ mét sè kho¶n trong thang tr¾c nghiÖm cña Stanford- Binet:

    Tuæi

    2

    Kho¶n

    ThÝ dô hoÆc m” t¶

    B”ng h×nh 3 lç

    §Æt h×nh (nh­ h×nh trßn) vµo ®óng lç

    XÕp khèi: th¸p

    XÕp mét th¾ng b”ng 4 khèi theo mÉu, sau khi nh×n

    tr×nh diÔn

    3

    XÕp khèi: cÇu

    XÕp mét c¸i cÇu gåm c¸c khèi c¹nh vµ mét khèi ë

    trªn cïng, theo mÉu, sau khi ®· nh×n tr×nh diÔn.

    4

    NhËn biÕt c¸c phÇn th©n ChØ miÖng, tãc… cña mét bóp bª lín b”ng giÊy.

    thÓ. Nhí l¹i tªn c¸c vËt.

    Khi ®­îc hái “Ta nÊu n­íc b”ng c¸i g× ?” hay

    NhËn biÕt h×nh ¶nh

    “Khi trêi m­a ta cÇn c¸i g× ?” trÎ ph¶i chØ ®óng

    vµo vËt trong h×nh.

    5

    TÝnh t­¬ng ®ång

    TrÎ tr¶ lêi c©u hái nh­: “Than vµ cñi cã g× gièng

    nhau? tµu ho¶ vµ xe h¬i cã g× gièng nhau ?”.

    VÏ h×nh qu¶ tr¸m

    Nh×n theo mÉu vÏ mét qu¶ tr¸m trªn giÊy.

    ……..

    KÕt qu¶ ®­îc tÝnh b”ng chØ sè th”ng minh:

    IQ 

    – IQ: ®­îc gäi lµ hÖ sè th”ng minh.

    – MA: ®­îc gäi lµ tuæi kh”n

    – CA: ®­îc gäi lµ tuæi ®êi

    19

    20

    --- Bài cũ hơn ---

  • Đề Tài Cách Đánh Giá Một Đề Cương Nghiên Cứu Khoa Học Hoàn Hảo Nhất
  • Phân Tích Nhân Tố Khám Phá Efa Trong Spss
  • Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Dược Liệu
  • Bài 28. Phương Pháp Nghiên Cứu Di Truyền Người
  • Menđen Và Các Phương Pháp Nghiên Cứu Di Truyền Học Của Menđen
  • Những Phương Pháp Nghiên Cứu Lịch Sử

    --- Bài mới hơn ---

  • Phương Pháp Nghiên Cứu Lý Thuyết
  • Các Phương Pháp Nghiên Cứu Lý Thuyết – Kipkis
  • Hướng Dẫn Thực Hiện: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Môi Trường
  • Người Tạo Sức Bật Trong Nghiên Cứu Thủy Sản Ở Đbscl
  • ” Phương Pháp Viết Và Trình Bày Một Nghiên Cứu Khoa Học”
  • tác giả:Nguyễn Lệ Nhung

    Nguồn:http://hkhls.dongthap.gov.vn

    Như chúng ta đã biết, những phương pháp để nghiên cứu lịch sử là:

    1.Những phương pháp chung cho tất cả các khoa học xã hội thích ứng với đặc thù và nhiệm vụ của khoa học lịch sử;

    1. Những phương pháp riêng của nhận thức lịch sử;
    2. Những phương pháp lấy từ các khoa học khác, các khoa học phụ cận và đã trở thành phương pháp chung của các khoa học, chung của các ngành của một khoa học.
    3. Những phương pháp chung cho tất cả các khoa học xã hội thích ứng với đặc thù và nhiệm vụ của khoa học lịch sử

    Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgích là hai phương pháp chủ yếu trong nghiên cứu lịch sử nói chung và nghiên cứu lịch sử đảng nói riêng. Kết quả và chất lượng mỗi công trình nghiên cứu lịch sử phụ thuộc rất nhiều vào việc kết hợp chặt chẽ và vận dụng nhuần nhuyễn hai phương pháp này.

    Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgích là sự vận dụng các phạm trù “lịch sử” và “lôgích” vào công tác nghiên cứu, coi đó là phương tiện để đạt mục đích nghiên cứu và đây là những phương pháp quan trọng của ngành sử học. Trước khi đi sâu vào việc vận dụng kết hợp hai phương pháp trên, chúng ta cần nắm được đặc trưng và tính độc lập tương đối của từng phương pháp.

    1.1.Phương pháp lịch sử

    Phương pháp lịch sử là phương pháp xem xét và trình bày quá trình phát triển của các sự vật, hiện tượng lịch sử theo một trình tự liên tục và nhiều mặt, có lớp lang sau trước, trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng khác. Yêu cầu đối với phương pháp lịch sử là đảm bảo tính liên tục về thời gian của các sự kiện; làm rõ điều kiện và đặc điểm phát sinh, phát triển và biểu hiện của chúng, làm sáng tỏ các mối liên hệ đa dạng của chúng với các sự vật xung quanh.

    Khi nghiên cứu bất cứ một hiện tượng xã hội nào như chế độ chính trị, chiến tranh, nghệ thuật lãnh đạo chỉ đạo cách mạng,… phương pháp lịch sử xem xét rất kỹ các điều kiện xuất hiện và hình thành ra chúng, làm rõ quá trình ra đời, phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến hoàn thiện của các hiện tượng xã hội này. Đồng thời đặt quá trình phát triển của hiện tượng trong mối quan hệ nhiều hiện tượng tác động qua lại, thúc đẩy hoặc hỗ trợ lẫn nhau trong suốt quá trình vận động của chúng. Bằng phương pháp lịch sử, có thể cho phép chúng ta dựng lại bức tranh khoa học của các hiện tượng, các sự kiện lịch sử đã xảy ra. Vì thế, có thể nói rằng phương pháp lịch sử đã trở thành một mặt không thể tách rời của phương pháp biện chứng duy vật.

    Đặc trưng của phương pháp lịch sử là:

    1/ Tuân thủ nguyên tắc niên biểu, nghĩa là trình bày quá trình hình thành và phát triển của sự vật, hiện tượng theo đúng trình tự vốn có của nó. Phương pháp lịch sử trình bày một sự vật, hiện tượng có đầu đuôi, có thời gian xuất hiện, hình thành và các bước vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng đó. Chỉ trên cơ sở tuân thủ theo nguyên tắc niên biểu mới thấy được tính liên tục trong vận động, phát triển của một hiện tượng cần nghiên cứu, và từ đó mới có thể rút ra được tính chất, đặc điểm, xu hướng và quy luật vận động của chúng.

    2/ Làm rõ sự phong phú, muôn hình muôn vẻ của sự vận động, phát triển của lịch sử – nghiên cứu lịch sử phải tỉ mỉ, công phu, phải xem xét các mặt biểu hiện của nó, không được đơn giản, càng không được cắt xén làm cho lịch sử trở nên đơn điệu, tẻ nhạt. Đúng như Lênin đã viết: “Lịch sử bao giờ cũng phong phú về nội dung, cũng đa dạng về nhiều mặt, cũng sinh động hơn điều mà chúng ta hình dung được” . Thí dụ như: Quy luật phổ biến của cách mạng Việt Nam là toàn dân vũ trang, cả nước đánh giặc, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt. Những biểu hiện của quyluật này trong thực tiễn lịch sử của hai cuộc kháng chiến lại rất phong phú đa dạng và hết sức sinh động, không giống nhau cả về hình thức và nội dung. Tính rộng khắp và sâu sắc của toàn dân đánh giặc trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) đã có bước phát triển mới, cao hơn với hình thức phong phú, sáng tạo hơn thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Nếu không đầu tư công sức nghiên cứu tài liệu thực tiễn sẽ không làm sáng tỏ được bước phát triển mới của quy luật này.

    Tuy vậy, khi chúng ta trình bày các sự vật, hiện tượng lịch sử phải tránh sa vào liệt kê hiện tượng, sự kiện, dồn đống tư liệu mà không chú ý đến sự vận động “lôgích” của các sự kiện, hiện tượng để chỉ ra xu hướng vận động có tính quy luật của chúng. Cho nên, phản ánh sự phong phú, đa dạng của nội dung lịch sử không đồng nghĩa với tập hợp thật nhiều sự kiện vụn vặt, lắp ghép theo trình tự thời gian. Làm như vậy, không bao giờ có thể tạo ra được một bức tranh khoa học, phản ánh đúng lịch sử và quy luật vận động của nó.

    3/ Một đặc trưng nữa là phải bám sát và phản ánh đúng các bước phát triển quanh co, thậm chí thụt lùi tạm thời của lịch sử, bởi lẽ trong sự phát triển phong phú, muôn màu, muôn vẻ của xã hội loài người, không phải lịch sử tiến lên theo con đường bằng phẳng, mà các bước phát triển của lịch sử diễn ra có lúc nhanh, lúc chậm, lúc thuận, lúc nghịch, có khi quanh co hoặc thụt lùi. Tái hiện lịch sử phải trung thực, phản ánh đúng tiến trình vận động của nó, không được tùy tiện lược bỏ những khuyết điểm, hạn chế và những bước thụt lùi. Chỉ có được như vậy, việc nghiên cứu lịch sử mới thực sự rút ra được những bài học bổ ích.

    Phương pháp lịch sử giúp chúng ta có thể đi sâu tái dựng được cả không khí lịch sử, cả tâm lý và tình cảm của con người trong những sự vật, hiện tượng tiêu biểu. Như chúng ta đã biết, lịch sử diễn biến, phát triển thông qua các sự vật, hiện tượng lịch sử. Phương pháp lịch sử không phải chỉ là trình bày nhiều sự vật, hiện tượng mà phải biết lựa chọn, trình bày các sự vật, hiện tượng tiêu biểu, điển hình. Những sự vật, hiện tượng đó là những biểu hiện tập trung nhất phản ánh quy luật vận động của lịch sử. Thí dụ, trong vô vàn cuộc nổi dậy của nhân dân miền Nam thời kỳ 1958-1960 thì khởi nghĩa Trà Bồng (8/1959, đồng khởi Bến Tre 1/1960, Tua Hai-Tây Ninh 1/1960,… là những sự kiện tiêu biểu, điển hình hơn cả của phong trào cách mạng giai đoạn đó. Khi nghiên cứu các sự kiện quan trọng này, không những phải làm sáng tỏ điều kiện hình thành và diễn biến của sự kiện mà còn phải đi sâu tìm hiểu để làm rõ sắc thái riêng của từng sự kiện, mô tả được tâm lý, tình cảm của quần chúng nhân dân và cả không khí sôi động, hào hùng của cuộc đấu tranh cách mạng lúc bấy giờ. Một thí dụ nữa, trong cuộc đồng khởi Bến Tre, việc dựng lại không khí đấu tranh hừng hực vùng lên của quần chúng nhân dân,… là rất cần thiết, làm cho lịch sử sống lại, mang sức truyền cảm lớn lao. Xây dựng lại sự kiện sơ sài, giản đơn, thiếu con người và tình cảm của họ sẽ sa vào những phản ánh chung chung, làm giảm đi tính sinh động của bản thân lịch sử.

    4/ Vận dụng phương pháp lịch sử trong nghiên cứu cần chú ý nêu rõ địa điểm, thời gian xẩy ra sự vật, hiện tượng, con người đã tham gia vào sự kiện, hiện tượng đó, bởi vì các yếu tố này là những dấu ấn quan trọng của lịch sử. Nó đảm bảo tính khách quan và xác thực trong tái hiện lịch sử, nhất là khi trình bày các sự kiện tiêu biểu của các cuộc đồng khởi nêu trên, các hoạt động đánh dấu bước ngoặt của lịch sử hoặc cuộc tổng tiến công chiến lược làm chuyển biến cục diện cách mạng chẳng hạn. Đối tượng nghiên cứu của lịch sử rất phong phú đòi hỏi giới sử học phải nắm chắc phương pháp lịch sử để khai thác nó một cách triệt để và sâu sắc. Dĩ nhiên, phương pháp lịch sử, như trên đã trình bày, không chỉ là đơn thuần trình bày tiến trình phát triển của lịch sử bằng cách sưu tầm và liệt kê nhiều sự kiện, hiện tượng. Quan trọng hơn là phải đầu tư tìm hiểu, vạch ra được cái “lôgích” phát triển của các sự kiện, có nghĩa là tìm quy luật phát triển của lịch sử.

    Phương pháp lịch sử có ưu thế trong việc nghiên cứu lịch sử nhưng chỉ riêng phương pháp lịch sử thì chưa thể tạo nên một công trình nghiên cứu lịch sử có tính lý luận và khoa học. Bởi vậy, cần vận dụng có hiệu quả phương pháp lôgích và các phương pháp khác trong nghiên cứu lịch sử.

    1.2. Phương pháp lôgích

    Phương pháp lôgích là phương pháp xem xét, nghiên cứu các sự kiện lịch sử dưới dạng tổng quát, nhằm vạch ra bản chất, khuynh hướng tất yếu, quy luật vận động của lịch sử. Khác với phương pháp lịch sử, phương pháp lôgích không đi vào toàn bộ diễn biến, những bước quanh co, thụt lùi của lịch sử; nó bỏ qua những cái ngẫu nhiên có thể xảy ra trong lịch sử mà nắm lấy bước phát triển tất yếu, nắm lấy cái cốt lõi của sự phát triển, nghĩa là nắm lấy quy luật lịch sử. Như vậy, phương pháp lôgích cũng phản ánh quá trình lịch sử nhưng phản ánh dưới hình thức trìu tượng và khái quát bằng lý luận. Có nghĩa là, phương pháp lôgích trình bày các sự kiện một cách khái quát trong mối quan hệ đúng quy luật, loại bỏ các chi tiết không cơ bản. Đó là hình thức đặc biệt phản ánh quá trình lịch sử.

    Phương pháp lôgích theo Ăngghen, không phải là cái gì khác là phương pháp lịch sử, chỉ có điều là nó thoát khỏi những hình thức lịch sử và những ngẫu nhiên pha trộn. Lịch sử bắt đầu từ đâu, quá trình tư duy cũng phải bắt đầu từ đó. Và sự vận động tiếp tục thêm nữa của nó chẳng qua chỉ là sự phản ánh quá trình lịch sử dưới một hình thức trìu tượng và nhất quán về mặt lý luận. Nó là phản ánh đã được uốn nắn lại, nhưng uốn nắn theo những quy luật mà bản thân quá trình lịch sử thực tế đã cung cấp, hơn nữa mỗi một nhân tố đều có thể xem xét ở cái điểm phát triển mà ở đó quá trình đạt tới chỗ hoàn toàn chín muồi, đạt tới cái hình thái cổ điển của nó .

    Phương pháp lôgích sử dụng các luận điểm khoa học trong tư duy nhằm lý giải, khái quát, đánh giá và rút ra những kết luận từ các sự kiện lịch sử. Vận dụng phương pháp lôgích trong nghiên cứu lịch sử cần tuân thủ những yêu cầu sau:

    1/ Tránh máy móc và định kiến

    Cần chú ý trong nghiên cứu lịch sử, khi sử dụng các luận điểm khoa học phải coi đó chỉlà các phương tiện, công cụ của tư duy lôgích, chứ không phải cái có sẵn để định hình hco lịch sử theo ý muốn chủ quan của người nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu phải dùng các luận điểm đểphát hiện ra “lôgích” phát triển của lịch sử chứ không được đưa ra một cái khung lôgích phát triển rồi gán cho lịch sử. Trong các quy luật vận động của lịch sử có quy luật phổ biến và quy luật đặc thù (riêng). Chung ta nắm chắc quy luật phổ biến để xem xét các sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhưng lại phải đi sâu vào các sự kiện, hiện tượng lịch sử nhằm tìm ra quy luật đặc thù của chúng. Thí dụ: Nói đến chiến tranh nhân dân thì quy luật phổ biến của nó là đấu tranh toàn diện và đông đảo quân fhcúng tham gia. Nhưng chiến tranh nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng vận động và phát triển trong điều kiện lịch sử của đất nước và con ngươì Việt Nam nên nó có những biểu hiện riêng, phát triển với những nét đặc thù riêng không giống như chiến tranh nhân dân ở các quốc gia, dân tộc khác.

    Nếu nghiên cứu lịch sử mà không làm rõ được những nét riêng đó thì khái quát lôgích chỉ dừng lại ở những biểu hiện của quy luật chung, không rút ra được điều gì bổ ích của chiến tranh nhân dân vô cùng phong phú, sáng tạo của dân tộc ta. Xét cho cùng thì làm rõ được tính phổ biến, cũng như tính đặc thù của lịch sử, có nghĩa là các nhà nghiên cứu đã khái quát đúng đắn được quy luật của lịch sử cụ thể, tránh được sự chủ quan và định kiến trong nghiên cứu.

    2/ Trên cơ sở những diễn biến của lịch sử thì khái quát lôgích mới có căn cứ. Tách rời diễn biến lịch sử, chỉ dùng khái quát lôgích thay thế cho phương pháp lịch sử thì thường dẫn đến những suy luận trìu tượng, nhận xét chung chung, thậm chí kết luận sai lệch nữa. Do vậy, người nghiên cứu cần chú ý tránh sự hời hợt trong nghiên cứu, phân tích các sự kiện, hiện tượng lịch sử rồi vội vã rút ra các kết luận nông cạn, thậm chí sai lệch, đồng thời cũng cần phải tránh sự khái quát thiếu hẳn các sự kiện, hiện tượng lịch sử làm cơ sở cho những điểm kết luận.

    Như vậy, có nghĩa là phương pháp lôgích là sự phân tích khoa học biện chứng của sự phát triển thực tế của sự vật, hiện tượng chứ không phải rút một khái niệm này từ một khái niệm khác một cách tư biện . Sự phù hợp giữa lôgích và lịch sử là một nguyên tắc phương pháp luận của lôgích biện chứng mácxít. Bởi lẽ muốn hiểu được bản chất, quy luật của sự vật thì phải hiểu sự phát sinh, phát triển của nó. Ngược lại, chỉ có nắm được bản chất và quy luật của sự vật, hiện tượng thì mới nhận thức được lịch sử của nó một cách đúng đắn.

    Dựng lại cái lôgích khách quan của sự phát triển của sự vật, hiện tượng là nhiệm vụ của phương pháp lôgích. Muốn vậy, khi nghiên cứu sự vật, hiện tượng phải bắt đầu từ hình thức phát triển tương đối hoàn thiện và chín muồi nhất của nó chứ không thể tùy tiện. Nếu lịch sử chính là bản thân cuộc sống thì lôgích là bản chất của cuộc sống do nghiên cứu lý luận chỉ ra.

    Không có sự khác nhau về nguyên tắc giữa lịch sử và lôgích. Vấn đề là ở chỗ sự kết hợp giữa chúng một cách nhuần nhuyễn trong nghiên cứu sao cho đối tượng được dựng nên với một diện mạo lịch sử trung thực, đúng như bản thân nó vốn có và trong đó nổi bật lôgích về sự vận động, sinh thành, phát triển của nó. Giải thích tính thống nhất giữa hai phương pháp, khi bàn về phương pháp lôgích, Ph. Ăngghen đã viết: “Về bản chất, phương pháp lôgích không phải là cái gì khác mà chính là phương pháp lịch sử đã được giải thoát khỏi hình thức lịch sử, không bị phụ thuộc vào cái hoàn cảnh ngẫu nhiên, pha trộn…” và phương pháp lôgích “hoàn toàn không nhất định đóng khung trong phạm vi trìu tượng thuần túy. Trái lại, nó đòi hỏi phải có sự minh họa lịch sử. Như vậy, có thể hiểu rằng, phương pháp lịch sử đã chứa đựng tính “lôgích” của sự phát triển lịch sử; còn phương pháp lôgích đã bao hàm phương pháp lịch sử. Hai phương pháp này kết hợp chặt chẽ với nhau, và trong bản thân phương pháp này đã có sự thâm nhập của phương pháp kia, không thể vận dụng từng phương pháp tách rời nhau.

    Tóm lại, xem xét từng phương pháp, ta thấy được các yêu cầu và tính độc lập tương đối của mỗi phương pháp nhưng cả hai phương pháp lịch sử và lôgích đều thống nhất ở mục tiêu là làm sáng tỏ quy luật khách quan của sự phát triển lịch sử. Trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử phải vận dụng được tính thống nhất trong sự khác biệt của chúng. Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgích trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử có một ý nghĩa phương pháp luận rất quan trọng. Nó tránh cho ta mắc phải cách xem xét một chiều khi nghiên cứu lịch sử, ngăn ngừa chủ quan, máy móc. Nó cũng giúp ta tránh tình trạng ôm đồm, chỉ liệt kê tài liệu và ngăn ngừa cả kiểu lý luận suông không cần thiết.

    1. Những phương pháp riêng của nhận thức lịch sử

    2.1. Phương pháp phân tích so sánh

    Phương pháp này là sự hỗ trợ cần thiết làm nổi bật tính thống nhất giữa lịch sử và lôgích. Đó là sự so sánh giữa đối tượng này với đối tượng khác trong những điều kiện, hoàn cảnh xác định chi phối chúng, cho phép nhìn rõ nét tương đồng và sự khác biệt, nhận rõ những cái riêng có cùng một cái chung bản chất hoặc những dấu hiệu phân biệt cái riêng này với cái riêng khác.

    Phương pháp phân tích so sánh cũng có thể dựa trên những cái mốc của sự kiện và thời gian của cùng một cái trục vận động lịch sử để tìm ra sự phát triển khác nhau của cùng một đối tượng, chỉnh thể trong những thời điểm và hoàn cảnh khác nhau.

    2.2. Phương pháp lịch đại

    Trong số các phương pháp riêng để nhận thức lịch sử có phương pháp lịch đại. Phương pháp này cho phép nghiên cứu quá khứ lần theocác giai đoạn phát triển trước kia của nó. Dựa vào quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin về sự thống nhất giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, dựa vào quan niệm biện chứng cho rằng trong một quá trình phát triển mỗi giai đoạn tiếp sau đều mang trong mình nó những đặc điểm và những yếu tố của giai đoạn trước. Quan niệm rằng, đối với mỗi hiện tượng cũng như đối với mỗi hệ thống đều chứa đựng những yếu tố của các giai đoạn trước và các giai đoạn tiếp sau, đã mở ra con đường, nhằm vạch ra khuynh hướng phát triển, cũng như hiểu rõ được những việc đã qua của nó. Một trong những cách hiểu quá khứ là dựa vào những mối liên hệ nhân quả giữa các hiện tượng. Giới sử học có khả năng đánh giá hiện tượng quá khứ theo các kết quả và hậu quả mà nguyên nhân của chúng là hiện tượng đó, có nghĩa là nghiên cứu nó, theo cách nói của Lênin, “trong mối liên hệ với những kinh nghiệm lịch sử cụ thể” . Tuy nhiên, tác dụng của phương pháp lịch đại bị hạn chế khi nghiên cứu các hiện tượng xảy ra gần với ta và có ưu thế khi nghiên cứu các hiện tượng xa xôi.

    2.3. Phương pháp đồng đại

    Sự kết hợp lịch đại và đồng đại trong nghiên cứu sự phát triển của một đối tượng, của những đối tượng khác trở nên cần thiết một cách khách quan. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với nghiên cứu quá trình hình thành tư tưởng, chuyển đổi thế giới quan của một nhân vật lịch sử, hoặc những cống hiến khác nhau của những nhân vật lịch sử khác nhau trong cùng một thời đại cũng như trong những thời đại lịch sử khác nhau.

    2.4. Phương pháp phân kỳ

    Phương pháp này cho phép giới sử học nghiên cứu sâu sắc các quá trình lịch sử, làm sáng tỏ nội dung và đặc điểm của các giai đoạn phát triển của chúng, ghi lại các thời kỳ biến đổi về chất của chúng, mà tính chất của sự biến đổi đó thể hiện trong các khuynh hướng và các quy luậtls chủ yếu của chúng. Cho nên, phương pháp phân kỳ phải được coi làmột trong các phương pháp chủ yếu, riêng biệt của việc nhận thức lịch sử.Không được lẫn lộn phương pháp này với phương pháp nhận thức lịch sử có tính chất khoa học phổ cập, là phương pháp nghiên cứu quá trình phát triển theo thời gian. Vấn đề là ở chỗ, phương pháp phân kỳ là phương pháp riêng của khoa học lịch sử, là phương tiện nghiên cứu sâu sắc các sự kiện lịch sử, và là phương pháp vạch rõ được nội dung khách quan của chúgn, nhưng không phải chỉ theo thời gian của các sự kiện, hiện tượng, mà còn căn cứ vào cả cái điển hình của các sự kiện, khi áp dụng phương pháp lịch sử trong các khoa học khác.

    1. Những phương pháp lấy từ các khoa học khác, các khoa học phụ cận và đã trở thành phương pháp chung của các khoa học, chung của các ngành của một khoa học

    Khoa học lịch sử nói chung, khoa học lịch sử đảng nói riêng, sử dụng các phương pháp có tính chất chung của các môn khoa học phụ cận. Việc vay mượn các phương pháp (và để có thể vay mượn được là vì có sự đồng nhất về cơ sở triết học – phương pháp luận của các môn khoa học) là một hiện tượng phổ biến và rất có kết quả trong trong trình độ phát triển của khoa học hiện nay. Mặt khác, không phải chỉ có khoa học lịch sử sử dụng những phương pháp của khoa học khác, mà những khoa học khác cũng sử dụng những phương pháp đặc thù của khoa học lịch sử khi nó phải giải quyết những nhiệm vụ về nhận thức lịch sử.

    3.1. Phương pháp thống kê

    Trong các phương pháp của các môn phụ cận, trước hết ta phải chú ý nhiều đến phương pháp thống kê. Phương pháp này cho phép thông qua tất cả các bản thống kê về số lượng, (được nghiên cứu nhờ sự giúp đỡ của các thủ thuật và các hệ phương pháp riêng) vạch ra tính quy định thuộc về tính chất của các hiện tượng và quá trình lịch sử. Không phải ai khác, mà chính Lênin đã chỉ ra là có thể áp dụng rộng rãi phương pháp này, một phương pháp ra đời trong ngành thống kê – kinh tế để nghiên cứu các hiện tượng xã hội.

    3.2. Phương pháp nghiên cứu xã hội cụ thể

    Cùng với phương pháp thống kê, ta phải kể đến phương pháp nghiên cứu xã hội cụ thể. Phương pháp này buộc nhà sử học phải theo dõi trực tiếp các hiện tượng và quá trình của đời sống xã hội nhờ các phương pháp riêng. Phương pháp này được sử dụng trước hết trong xã hội học, theo bản chất của nó, hoàn toàn có thể áp dụng vào việc nghiên cứu lịch sử, bởi lẽ nó cho phép nghiên cứu sự tác động của các quy luật chung trong hình thức lịch sử cụ thể mà chúng xuất hiện. Trong công tác nghiên cứu lịch sử đảng, phương pháp này không phải chỉ là phương tiện có hiệu lực làm cho việc nghiên cứu trở nên hợp thời, mà nó còn cho phép bổ sung về cơ bản những chỗ thiếu hổng trong tư liệu, đặc biệt khi viết về hoạt động của Đảng trong điều kiện hiện nay.

    Thay lời kết luận

    Tuy nhiên, trong nghiên cứu lịch sử đảng, một số phương pháp được coi trọng, còn một số đóng vai trò thứ yếu, hoặc chỉ có một vài khía cạnh nào đó của phương pháp nghiên cứu riêng biệt là có ý nghĩa. Nhà sử học có thể chọn cho mình những phương pháp thích hợp trong nghiên cứu nhưng dù phương pháp nào thì việc ứng dụng nó cũng phải được hỗ trợ bởi các nguồn sử liệu. Phương pháp nghiên cứu luôn tìm được chỗ dựa trong các nguồn này. Đến lượt mình, tính chất của các nguồn sử liệu lại làm sáng tỏ con đường và nhiệm vụ nghiên cứu. Việc lựa chọn sử liệu điển hình và xem xét quan hệ giữa các loại tài liệu với nhau và với sự kiện, hiện tượng lịch sử được nghiên cứu là điều tuyệt đối cần thiết để đảm bảo cho việc nghiên cứu không bị sa vào những chi tiết không cần thiết nhưng cũng không quên đi những khía cạnh sâu sắc, có tính bản chất của vấn đề. Nói cách khác, điều này sẽ giúp cho nhận thức lịch sử có được khả năng trở nên toàn diện và chính xác.

     

    Tài liệu tham khảo

    1. Bàn về mấy vấn đề phương pháp luận của khoa học lịch sử đảng. In trong T/c Những vấn đề lịch sử Đảng Cộng sản Liên xô, số 7/1976. (Bản dịch của UBKHXHVN)
    2. Những vấn đề phương pháp luận của khoa học lịch sử đảng. In trong T/c Những vấn đề lịch sử Đảng Cộng sản Liên xô, số 4/1976. (Bản dịch của UBKHXHVN)
    3. Văn Tạo – Phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Viện Sử học Việt Nam xuất bản, 1995.
    4. Hà Văn Tấn: Mấy suy nghĩ về phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, 1967, số 96.
    5. Về phương pháp nghiên cứu khoa học lịch sử quân sự. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. H., 1999.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Nghiên Cứu Khoa Học Trong Sinh Viên Khoa Tài Chính – Kế Toán
  • Một Số Kinh Nghiệm Hướng Dẫn Hs Nghiên Cứu Khoa Học Kĩ Thuật
  • Nghiên Cứu Khoa Học Là Gì? Các Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học
  • Nghiên Cứu Trong Ngành Ngân Hàng: Người Làm Khoa Học Được Quyền Tự Do Sáng Tạo
  • Hệ Thống Danh Bạ Trường Học Việt Nam
  • Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Và Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học

    --- Bài mới hơn ---

  • Lợi Ích Của Việc Đặt Lưỡi Chuẩn
  • Các Phương Pháp Điều Trị Thoát Vị Đĩa Đệm
  • Bản Đồ Tư Duy (Mind Map) Là Gì?
  • Sơ Đồ Tư Duy Mindmap Là Gì? Sử Dụng Thế Nào Cho Hiệu Quả?
  • Lợi Ích Và Trình Tự Các Bước Để Lập Ra Một Sơ Đồ Tư Duy Hoàn Hảo
  • Sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ đã góp phần thúc đẩy công tác nghiên cứu khoa học ngày càng trở nên sôi nổi hơn và cấp thiết hơn trên phạm vi toàn cầu. Việc càng ngày càng xuất hiện thêm nhiều phương pháp mới trong nghiên cứu khoa học đã chứng tỏ con người ngày càng có nhiều khả năng hơn để nhận thức thế giới khách quan. Khoa học và công nghệ đã trở thành động lực thúc đẩy sự tiến bộ nhân loại. Cùng với nghiên cứu khoa học hiện đại, càng ngày phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học càng được chú ý đến và nó còn được coi là một trong những nhân tố quan trọng để phát triển khoa học.

    Phương pháp nghiên cứu khoa học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học

    MỤC LỤC

    Lời nói đầu 2

    I. Phương pháp nghiên cứu khoa học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học 3

    1. Phương pháp nghiên cứu khoa học 3

    a. Khái niệm 3

    b. Đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học 4

    2. Phương pháp luận nghiên cứu khoa học 6

    3. Phân loại phương pháp 7

    a. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm 7

    b. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 9

    II. Một số phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể 10

    1. Phương pháp phân tích và tổng hợp 10

    2. Phương pháp quy nạp và diễn giải 12

    3. Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc 13

    a. Phương pháp lịch sử 13

    b. Phương pháp lôgíc 15

    c. Tính thống nhất giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc 17

    Kế luận 19

    Tài liệu tham khảo 20

    LỜI NÓI ĐẦU

    Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà mọi thành tựu khoa học và công nghệ đều xuất hiện một cách hết sức mau lẹ và cũng được đổi mới một cách cực kỳ nhanh chóng. Ngày nay nghiên cứu khoa học là một trong những hoạt động có tốc độ phát triển nhanh nhất thời đại. Bộ máy nghiên cứu khoa học đã trở thành khổng lồ, nó đang nghiên cứu tất cả các góc cạnh của thế giới. Các thành tựu nghiên cứu khoa học đã được ứng dụng vào mọi lĩnh vực của cuộc sống. Khoa học đã làm đảo lộn nhiều quan niệm truyền thống, nó làm cho sức sản xuất xã hội tăng lên hàng trăm lần so với vài thập niên gần đây.

    Về phần mình, bản thân khoa học càng cần được nghiên cứu một cách khoa học. Một mặt, phải tổng kết thực tiễn nghiên cứu khoa học để khái quát những lý thuyết về quá trình sáng tạo khoa học; mặt khác, phải tìm ra được các biện pháp tổ chức, quản lý và nghiên cứu khoa học tốt hơn làm cho bộ máy khoa học vốn đã mạnh, lại phát triển mạnh hơn và đi đúng quỹ đạo hơn. Có lẽ không phải ngẫu nhiên, nhà tương lai học Thierry Gaudin đã đưa ra một thông điệp khẩn thiết: “ Hãy học phương pháp chứ đừng học dữ liệu!”.

    Sự phát triển của khoa học hiện đại không những đem lại cho con người những hiểu biết sâu sắc về thế giới, mà còn đem lại cho con người cả những hiểu biết về phương pháp nhận thức thế giới. Chính vì vậy mà phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học đã gắn liền với hoạt động có ý thức của con người, là một trong những yếu tố quyết định sự thành công của hoạt động nhận thức và cải tạo thế giới.Và cũng chính vì vậy mà hiện nay việc nghiên cứu phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học ngày càng trở nên cần thiết nhằm giúp cho công tác nghiên cứu khoa học đạt hiệu quả hơn, phát triển mạnh mẽ hơn. Đó cũng chính là vấn đề tôi xin được trình bày trong bài viết này: “Phương pháp nghiên cứu khoa học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học.”

    I. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

    1. Phương pháp nghiên cứu khoa học

    a. Khái niệm

    Trước hết để hiểu được thế nào là phương pháp nghiên cứu khoa học, các khái niệm, các đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học, chúng ta cần phải hiểu được khái niệm khoa học là gì?

    Khoa học là một khái niệm có nội hàm phức tạp, tùy theo mục đích nghiên cứu và cách tiếp cận ta có thể phân tích ở nhiều khía cạnh khác nhau. ở mức độ chung nhất, khoa học được hiểu như sau: Khoa học là hệ thống tri thức được rút ra từ hoạt động thực tiễn và được chứng minh, khẳng định bằng các phương pháp nghiên cứu khoa học.

    Phương pháp không chỉ là vấn đề lý luận mà còn là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn to lớn, bởi vì chính phương pháp góp phần quyết định thành công của mọi quá trình nghiên cứu khoa học.Phương pháp là công cụ, giải pháp, cách thức, thủ pháp, con đường, bí quyết, quy trình công nghệ để chúng ta thực hiện công việc nghiên cứu khoa học. Bản chất của nghiên cứu khoa học là từ những hiện tượng chúng ta cảm nhận được để tìm ra các quy luật của các hiện tượng đó. Nhưng bản chất bao giờ cũng nằm sâu trong nhiều tầng hiện tượng, vì vậy để nhận ra được bản chất nằm sâu trong nhiều tầng hiện tượng và nhận ra được quy luật vận động của chúng đòi hỏi chúng ta phải có phương pháp nghiên cứu khoa học. Như vậy phương pháp chính là sản phẩm của sự nhận thức đúng quy luật của đối tượng nghiên cứu. Đến lượt mình, phương pháp là công cụ có hiệu quả để tiếp tục nhận thức sâu hơn và cải tạo tốt hơn đối tượng đó. Trong thực tế cuộc sống của chúng ta người thành công là người biết sử dụng phương pháp.

    Như vậy, bản chất của phương pháp nghiên cứu khoa học chính là việc con người sử dụng một cách có ý thức các quy luật vận động của đối tượng như một phương tiện để khám phá chính đối tượng đó. Phương pháp nghiên cứu chính là con đường dẫn nhà khoa học đạt tới mục đích sáng tạo.

    b. Đặc điểm của phương pháp nghiên cứu khoa học

    Phương pháp bao giờ cũng là cách làm việc của chủ thể nhằm vào các đối tượng cụ thể, ở đây có hai điều chú ý là: chủ thể và đối tượng.

    ãPhương pháp là cách làm việc của chủ thể, cho nên nó gắn chặt với chủ thể và như vậy phương pháp có mặt chủ quan. Mặt chủ quan của phương pháp chính là năng lực nhận thức, kinh nghiệm hoạt động sáng tạo của chủ thể, thể hiện trong việc ý thức được các quy luật vận động của đối tượng và sử dụng chúng để khám phá chính đối tượng.

    ãPhương pháp là cách làm việc của chủ thể và bao giờ cũng xuất phát từ đặc điểm của đối tượng, phương pháp gắn chặt với đối tượng, và như vậy phương pháp có mặt khách quan. Mặt khách quan quy định việc chọn cách này hay cách kia trong hoạt động của chủ thể. Đặc điểm của đối tượng chỉ dẫn cách chọn phương pháp làm việc, Trong nghiên cứu khoa học cái chủ quan phải tuân thủ cái khách quan. Các quy luật khách quan tự chúng chưa phải là phương pháp, nhưng nhờ có chúng mà ta phát hiện ra phương pháp. Ý thức về sự sáng tạo của con người phải tiếp cận được các quy luật khách quan của thế giới.

    Phương pháp có tính mục đích vì hoạt động của con người đều có mục đích, mục đích nghiên cứu các đề tài nghiên cứu khoa học chỉ đạo việc tìm tòi và lựa chọn phương pháp nghiên cứu và ngược lại nếu lựa chọn phương pháp chính xác, phù hợp sẽ làm cho mục đích nghiên cứu đạt tới nhanh hơn, và đôi khi vượt qua cả yêu cầu mà mục đích đã dự kiến ban đầu.

    Phương pháp nghiên cứu gắn chặt với nội dung của các vấn đề cần nghiên cứu. Phương pháp là hình thức vận động của nội dung. Nội dung công việc quy định phương pháp làm việc. Trong mỗi đề tài khoa học đều có phương pháp cụ thể, trong mỗi ngành khoa học có một hệ thống phương pháp đặc trưng.

    Phương pháp nghiên cứu khoa học có một cấu trúc đặc biệt đó là một hệ thống các thao tác được sắp xếp theo một chương trình tối ưu. Sự thành công nhanh chóng hay không của một hoạt động nghiên cứu chính là phát hiện được hay không lôgíc tối ưu của các thao tác hoạt động và sử dụng nó một cách có ý thức.

    Phương pháp nghiên cứu khoa học luôn cần có các công cụ hỗ trợ, cần có các phương tiện kỹ thuật hiện đại với độ chính xác cao. Phương tiện và phương pháp là hai phạm trù khác nhau nhưng chúng lại gắn bó chặt chẽ với nhau căn cứ vào đối tượng nghiên cứu mà ta chọn phương pháp nghiên cứu, theo yêu cầu của phương pháp nghiên cứu mà chọn các phương tiện phù hợp, nhiều khi còn cần phải tạo ra các công cụ đặc biệt để nghiên cứu một đối tượng nào đó. Chính các phương tiện kỹ thuật hiện đại đảm bảo cho quá trình nghiên cứu đạt tới độ chính xác cao.

    2. Phương pháp luận nghiên cứu khoa học

    Các quan điểm phương pháp luận nghiên cứu khoa học có tính lý luận cho nên thường mang màu sắc triết học, tuy nhiên nó không đồng nhất với triết học( như thế giới quan) để tiếp cận và nhận thức thế giới.

    Phương pháp luận được chia thành phương pháp bộ môn – lý luận về phương pháp được sử dụng trong một bộ môn khoa học và phương pháp luận chung cho các khoa học. Phương pháp luận chung nhất, phổ biến cho hoạt động nghiên cứu khoa học là triết học. Triết học Mác-Lênin là phương pháp luận đáp ứng những đòi hỏi của nhận thức khoa học hiện đại cũng như hoạt động cải tạo và xây dựng thế giới mới.

    Những phương pháp nghiên cứu khoa học riêng gắn liền với từng bộ môn khoa học( toán học, vật lý học, sinh vật học, kinh tế học v.v…). Do vậy những phương pháp riêng này sẽ được làm sáng tỏ khi nghiên cứu những môn học tương ứng.

    Dựa trên những đặc điểm cơ bản của phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học, chúng ta đi vào việc phân loại các phương pháp.

    3. Phân loại phương pháp

    Căn cứ vào mức độ cụ thể của phương pháp, các phương pháp nghiên cứu chung trước hết được phân chia thành hai loại: Các phương pháp tổng quát và các phương pháp nghiên cứu cụ thể.

    Có nhiều phương pháp nghiên cứu tổng quát ( khái quát, trừu tượng) khác nhau. Căn cứ vào đặc điểm của quá trình tư duy, phương pháp tổng quát được chia thành các phương pháp như : phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn giải, lôgic-lịch sử, hệ thống-cấu trúc…

    Nếu căn cứ vào cách tiếp cận đối tượng nghiên cứu, sự khác nhau của những lao động cụ thể trong nghiên cứu khoa học, phương pháp tổng quát được chia thành loại phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và loại phương pháp nghiên cứu lý thuyết.

    a. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

    Loại phương pháp này bao gồm các phương pháp quan sát, thí nghiệm thực nghiệm. Quan sát là phương pháp nghiên cứu để xác định các thuộc tính và quan hệ của sự vật, hiện tượng riêng lẻ xét trong điều kiện tự nhiên vốn có của nó nhờ khả năng thụ cảm của các giác quan, khả năng phân tích tổng hợp, khái quát trìu tượng hoá.

    Thực nghiệm, thí nghiệm là việc người nghiên cứu khoa học sử dụng các phương tiện vật chất tác động lên đối tượng nghiên cứu nhằm kiểm chứng các giả thiết, lý thuyết khoa học, chính xác hoá, bổ sung chỉnh lý các phỏng đoán giả thiết ban đầu tức là để xây dựng các giả thiết, lý thuyết khoa học mới.

    Thí nghiệm, thực nghiệm bao giờ cũng được tiến hành theo sự chỉ đạo của một ý tưởng khoa học nào đấy. Như vậy để tiến hành thí nghiệm, thực nghiệm phải có tri thức khoa học và điều kiện vật chất.

    Phương pháp thực nghiệm được áp dụng khá phổ biến trong các ngành khoa học tự nhiên kỹ thuật-công nghệ- là những ngành khoa học có khả năng định lượng chính xác. Trong những lĩnh vực này, sự phát triển của khoa học kỹ thuật còn cho phép tạo ra những môi trường nhân tạo, khác với môi trường bình thường để nghiên cứu sự vận động biến đổi của đối tượng.

    Các ngành khoa học xã hội là lĩnh vực khó có khả năng tiến hành các thí nghiệm khoa học, áp dụng phương pháp thử nghiệm. Song thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý. Mọi khái quát, trìu tượng, mọi lý thuyết nếu không được thực tiễn chấp nhận đều không có chỗ đứng trong khoa học. Ở đây quan sát, tổng kết thực tiễn người nghiên cứu khoa học có khả năng nhận thức nhanh hơn con đường do lịch sử tự vạch ra.

    Trong những phạm vi nhất định, người ta cũng có thể tiến hành các thí nghiệm xã hội học. Ở đây cần lưu ý rằng tính toán xã hội của khoa học xã hội đòi hỏi những phương tiện, điều kiện vật chất, môi trường thử nghiệm phải là những điều kiện phổ biến ( đã có trong toàn xã hội, hoặc chắc chắn được tạo ra trong toàn xã hội).

    Trong phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, nhiều trường hợp người ta còn sử dung phương pháp mô hình hoá mà đối tượng nghiên cứu không cho phép quan sát thực nghiệm trực tiếp. Cơ sở để áp dụng phương pháp mô hình hoá là sự giống nhau về các đặc điểm, chức năng, tính chất đã được xác lập vững chắc giữa các sự vật hiện tượng, quá trình xảy ra trong tự nhiên xã hội, tư duy. Dựa trên cơ sở này, từ những kết quả nghiên cứu đối với mô hình người ta rút ra những kết luận khoa học về đối tượng cần nghiên cứu.

    Trong nghiên cứu thực nghiệm người ta cũng còn vận dụng cả các phương pháp phân tích tổng hợp, quy nạp-diễn giải và lôgíc-lịch sử.

    b. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

    Loại phương pháp nghiên cứu lý thuyết bao gồm các phương pháp khái quát, trìu tượng hoá, diễn dịch, quy nạp, phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, v.v…

    Loại phương pháp lý thuyết được dùng cho tất cả các ngành khoa học. Khác với nghiên cứu thực nghiệm phải sử dụng các yếu tố, điều kiện vật chất tác động vào đối tượng nghiên cứu, trong nghiên cứu lý thuyết quá trình tìm kiếm phát hiện diễn ra thông qua tư duy trìu tượng, sử dụng các phương tiện ngôn ngữ, chữ viết, v.v…Do vậy loại phương pháp này giữ một vị trí rất cơ bản trong nghiên cứu khoa học xã hội- nhân văn.

    Điểm xuất phát của nghiên cứu thực nghiệm là quan sát thực tiễn, quan sát sự vận động của đối tượng nghiên cứu. Trong nghiên cứu lý thuyết, nền tảng và điểm xuất phát của quá trình nghiên cứu là tri thức lý luận( các quan điểm, các lý thuyết). Do vậy việc nắm vững hệ thống lý luận nền tảng đóng vai trò rất quyết định trong loại phương pháp này. Nắm vững lý thuyết nền là cơ sở hình thành định hướng trong nghiên cứu hình thành các trường phái khoa học.

    Học thuyết Mác-Lênin là hệ thống lý luận nền tảng đối với toàn bộ khoa học xã hội ở nước ta. Người nghiên cứu khoa học xã hội do vậy phải được trang bị vững chắc lý luận Mác-Lênin là cơ sở cho toàn bộ quá trình sáng tạo phát triển tiếp theo.

    Tri thức khoa học là tri thức chung, tài sản chung của nhân loại. Bất cứ lý thuyết nào nếu được thực tiễn chấp nhận, đều có hạt nhân khoa học, hợp lý của nó. Bên cạnh việc nắm vững học thuyết Mác-Lênin làm điểm xuất phát, nền tảng, người nghiên cứu khoa học xã hội ở ta còn phải tiếp thu được các lý luận, học thuyết khác. Tiếp thu các lý luận, học thuyết khác vừa để tiếp thu được những khía cạnh hợp lý, khoa học, tức là những tinh hoa trong kho tàng tri thức nhân loại, giúp cho mình tiếp tục phát triển lý luận Mác-Lênin, vừa để nhìn thấy những khiếm khuyết bất cập của các lý luận ấy, góp phần vào cuộc đấu tranh bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin. Cần lưu ý rằng nếu không nắm vững lý luận nền tảng là học thuyết Mác-Lênin, người nghiên cứu khoa học rất khó khăn trong việc tìm ra cái đúng, cái sai của các lý luận khác. Đó là một nguyên nhân gây ra tình trạng rối loạn trong lĩnh vực tư tưởng lý luận khi chuyển sang kinh tế thị trường mở cửa ở nước ta hiện nay.

    Nếu như các quy luật tự nhiên tồn tại một cách lâu dài, thì các quy luật xã hội tồn tại, vận động trên những điều kiện xã hội nhất định. Thoát ly tính lịch sử cụ thể luôn là một nguy cơ dẫn phương pháp lý thuyết trong nghiên cứu khoa học xã hội rơi vào tình trạng duy tâm, siêu hình, bám giữ lấy những nguyên lý, công thức lỗi thời lạc hậu trở thành giáo điều kinh viện, kìm hãm khoa học.

    Trong phương pháp lý thuyết do đặc tính của quá trình sáng tạo khoa học diễn ra thông qua tư duy trìu tượng, suy luận, khái quát hoá, lại không được thực tiễn kiểm chứng ngay, mà phải trải qua một thời gian khá dài đúng sai mới sáng tỏ. Điều đó dễ dẫn người làm khoa học phạm vào sai lầm chủ quan duy ý chí, tự biện.

    Coi trọng phương pháp lý thuyết trong nghiên cứu khoa học xã hội, người làm khoa học cần chú ý kết hợp phương pháp này với phương pháp quan sát, tổng kết thực tiễn.Sự kết hợp này là yếu tố bổ sung, giúp người nghiên cứu khoa học tránh được những hạn chế do phương pháp lý thuyết đưa lại.

    II. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỤ THỂ

    1. Phương pháp phân tích và tổng hợp

    Phân tích trước hết là phân chia cái toàn thể của đối tượng nghiên cứu thành những bộ phận, những mặt, những yếu tố cấu thành giản đơn hơn để nghiên cứu, phát hiện ra từng thuộc tính và bản chất của từng yếu tố đó, và từ đó giúp chúng ta hiểu được đối tượng nghiên cứu một cách mạch lạc hơn, hiểu được cái chung phức tạp từ những yếu tố bộ phận ấy.

    Khi chúng ta đứng trước một đối tượng nghiên cứu, chúng ta cảm giác được nhiều hiện tượng đan xen nhau, chồng chéo nhau làm lu mờ bản chất của nó.Vậy muốn hiểu được bản chất của một đối tượng nghiên cứu chúng ta cần phải phân chia nó theo cấp bậc.

    Nhiệm vụ của phân tích là thông qua cái riêng để tìm ra được cái chung, thông qua hiện tượng để tìm ra bản chất, thông qua cái đặc thù để tìm ra cái phổ biến.

    Khi phân chia đối tượng nghiên cứu cần phải:

    + Xác định tiêu thức để phân chia.

    + Chọn điểm xuất phát để nghiên cứu.

    + Xuất phát từ mục đích nghiên cứu để tìm thuộc tính riêng và chung.

    Bước tiếp theo của phân tích là tổng hợp. Tổng hợp là quá trình ngược với quá trình phân tích, nhưng lại hỗ trợ cho quá trình phân tích để tìm ra cái chung cái khái quát.

    Từ những kết quả nghiên cứu từng mặt, phải tổng hợp lại để có nhận thức đầy đủ, đúng đắn cái chung, tìm ra được bản chất, quy luật vận động của đối tượng nghiên cứu.

    Phân tích và tổng hợp là hai phương pháp gắn bó chặt chẽ quy định và bổ sung cho nhau trong nghiên cứu, và có cơ sở khách quan trong cấu tạo, trong tính quy luật của bản thân sự vật. Trong phân tích, việc xây dựng một cách đúng đắn tiêu thức phân loại làm cơ sở khoa học hình thành đối tượng nghiên cứu bộ phận ấy, có ý nghĩa rất quan trọng. Trong nghiên cứu tổng hợp vai trò quan trọng thuộc về khả năng liên kết các kết quả cụ thể( có lúc ngược nhau) từ sự phân tích, khả năng trìu tượng, khái quát nắm bắt được mặt định tính từ rất nhiều khía cạnh định lượng khác nhau.

    Với các ngành khoa học tự nhiên, kỹ thuật do tính chính xác quy định, mặt phân tích định lượng có vai trò khá quyết định kết quả nghiên cứu. Quá trình tổng hợp, định tính ở đây hoặc giả là những phán đoán, dự báo thiên tai, chỉ đạo cả quá trình nghiên cứu, hoặc giả là những kết luận rút ra từ phân tích định lượng.Trong các ngành khoa học xã hội- nhân văn, sự hạn chế độ chính xác trong phân tích định lượng làm cho kết quả nghiên cứu lệ thuộc rất nhiều vào tổng hợp, định tính. Song chính đặc điểm này dễ làm cho kết quả nghiên cứu bị sai lệch do những sai lầm chủ quan duy ý chí.

    2. Phương pháp quy nạp và diễn giải

    Phương pháp quy nạp là phương pháp đi từ những hiện tượng riêng lẻ, rời rạc, độc lập ngẫu nhiên rồi liên kết các hiện tượng ấy với nhau để tìm ra bản chất của một đối tượng nào đó.

    Từ những kinh nghiệm, hiểu biết các sự vật riêng lẻ người ta tổng kết quy nạp thành những nguyên lý chung. Cơ sở khách quan của phương pháp quy nạp là sự lặp lại của một số hiện tượng này hay hiện tượng khác do chỗ cái chung tồn tại, biểu hiện thông qua cái riêng. Nếu như phương pháp phân tích-tổng hợp đi tìm mối quan hệ giữa hình thức và nội dung thì phương pháp quy nạp đi sâu vào mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng. Một hiện tượng bộc lộ nhiều bản chất. Nhiệm vụ của khoa học là thông qua hiện tượng để tìm ra bản chất, cuối cùng đưa ra giải pháp. Phương pháp quy nạp đóng một vai trò quan trọng trong việc phát hiện ra các quy luật, rút ra từ những kết luận tổng quát đưa ra các giả thuyết.

    Trong nghiên cứu khoa học, người ta còn có thể xuất phát từ những giả thuyết hay từ những nguyên lý chung để đi sâu nghiên cứu những hiện tượng cụ thể nhờ vậy mà có nhận thức sâu sắc hơn từng đối tượng nghiên cứu.

    Phương pháp diễn giải ngược lại với phương pháp quy nạp. Đó là phương pháp đi từ cái bản chất, nguyên tắc, nguyên lý đã được thừa nhận để tìm ra các hiện tượng, các biểu hiện, cái trùng hợp cụ thể trong sự vận động của đối tượng.

    Phương pháp diễn giải nhờ vậy có ý nghĩa rất quan trọng trong những bộ môn khoa học thiên về nghiên cứu lý thuyết, ở đây người ta đưa ra những tiền đề, giả thuyết, và bằng những suy diễn lôgic để rút ra những kết luận, định lý, công thức.

    Quy nạp và diễn giải là hai phương pháp nghiên cứu theo chiều ngược nhau song liên hệ chặt chẽ và bổ sung cho nhau trong mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng. Nhờ có những kết quả nghiên cứu theo phương pháp quy nạp trước đó mà việc nghiên cứu có thể tiếp tục, phát triển theo phương pháp diễn giải. Phương pháp diễn giải, do vậy mở rộng giá trị của những kết luận quy nạp vào việc nghiên cứu đối tượng.

    3. Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc

    Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc là hai mặt biểu hiện của phương pháp biện chứng mácxít . Tính thống nhất và tính khác biệt của nó cũng bắt nguồn từ tính thống nhất và tính khác biệt của hai phạm trù lịch sử và lôgíc.

    a. Phương pháp lịch sử

    Các đối tượng nghiên cứu( sự vật, hiện tượng) đều luôn biến đổi, phát triển theo những hoàn cảnh cụ thể của nó, tạo thành lịch sử liên tục được biểu hiện ra trong sự đa dạng, phức tạp, nhiều hình nhiều vẻ có cả tất nhiên và ngẫu nhiên. Phương pháp lịch sử là phương pháp thông qua miêu tả tái hiện hiện thực với sự hỗn độn, lộn xộn, bề ngoài của các yếu tố, sự kiện kế tiếp nhau, để nêu bật lên tính quy luật của sự phát triển.

    Hay nói cách khác,phương pháp lịch sử là phương pháp nghiên cứu bằng cách đi tìm nguồn gốc phát sinh, quá trình phát triển và biến hoá của đối tượng, để phát hiện ra bản chất và quy luật của đối tượng.

    Do đó phương pháp lịch sử có những đặc điểm sau:

    ¨ Nó phải đi sâu vào tính muôn màu muôn vẻ của lịch sử, tìm ra cái đặc thù, cái cá biệt ở trong cái phổ biến. Và trên cơ sở nắm được những đặc thù cá biệt đó mà trình bày thể hiện cái phổ biến của lịch sử.

    Phương pháp lịch sử còn yêu cầu chúng ta phải tìm hiểu cái không lặp lại bên cái lặp lại. Các hiện tượng lịch sử thường hay tái diễn, nhưng không bao giờ diễn lại hoàn toàn như cũ. Phương pháp lịch sử phải chú ý tìm ra cái khác trước, cái không lặp lại để thấy những nét đặc thù lịch sử. Thí dụ, cũng là khởi nghĩa nông dân, nhưng khởi nghĩa nông dân Nguyễn Hữu Cầu có khác khởi nghĩa nông dân Hoàng Hoa Thám về đối tượng, quy mô và hình thức đấu tranh…

    Phương pháp lịch sử lại yêu cầu chúng ta phải theo dõi những bước quanh co, thụt lùi tạm thời…của phát triển lịch sử. Bởi vì lịch sử phát triển muôn màu muôn vẻ, có khi cái cũ chưa đi hẳn, cái mới đã nảy sinh. Hoặc khi cái mới đã chiếm ưu thế, nhưng cái cũ hãy còn có điều kiện và nhu cầu tồn tại trong một chừng mực nhất định. Phương pháp lịch sử phải đi sâu vào những uẩn khúc đó.

    Phương pháp lịch sử yêu cầu chúng ta đi sâu vào ngõ ngách của lịch sử, đi sâu vào tâm lý, tình cảm của quần chúng, hiểu lịch sử cả về điểm lẫn về diện, hiểu từ cá nhân, sự kiện, hiện tượng đến toàn bộ xã hội. Chẳng hạn như nói về cách mạng Tháng Tám, nếu chỉ nêu lên những đặc điểm, quy luật và sự kiện điển hình thì chưa đủ để thấy được sắc thái đặc biệt của nó khác với các cuộc cách mạng khác. Tâm lý của quần chúng trước ngày khởi nghĩa, tình cảm đối với Đảng, với cách mạng, những hành vi biểu lộ tâm lý, tình cảm đó lại là những nét mà lịch sử phải chú ý để cho sự miêu tả được sinh động, tránh khô khan, công thức, gò bó.

    Phương pháp lịch sử phải chú ý những tên người, tên đất, không gian, thời gian, thời gian cụ thể, nhằm dựng lại quá trình lịch sử đúng như nó diễn biến.

    Tóm lại, mọi sự vật và hiện tượng của tự nhiên và xã hội đều có lịch sử của mình, tức là có nguồn gốc phát sinh, có quá trình vận động phát triển và tiêu vong. Quy trình phát triển lịch sử biểu hiện toàn bộ tính cụ thể của nó, với mọi sự thay đổi, những bước quanh co, những cái ngẫu nhiên, những cái tất yếu, phức tạp, muôn hình muôn vẻ, trong các hoàn cảnh khác nhau và theo một trật tự thời gian nhất định. Đi theo dấu vết của lịch sử chúng ta sẽ có bức tranh trung thực về bản thân đối tượng nghiên cứu.

    Phương pháp lịch sử yêu cầu làm rõ quá trình phát triển cụ thể của đối tượng, phải nắm được sự vận động cụ thể trong toàn bộ tính phong phú của nó, phải bám sát sự vật, theo dõi những bước quanh co, những ngẫu nhiên của lịch sử, phát hiện sợi dây lịch sử của toàn bộ sự phát triển. Từ cái lịch sử chúng ta sẽ phát hiện ra cái quy luật phát triển của đối tượng.Tức là tìm ra cái lôgíc của lịch sử, đó chính là mục đích của mọi hoạt động nghiên cứu khoa học.

    b. Phương pháp lôgíc

    Nếu phương pháp lịch sử là nhằm diễn lại toàn bộ tiến trình của lịch sử thì phương pháp lôgíc nghiên cứu quá trình phát triển lịch sử, nghiên cứu các hiện tượng lịch sử trong hình thức tổng quát, nhằm mục đích vạch ra bản chất quy luật, khuynh hướng chung trong sự vận động của chúng.

    Do đó phương pháp lôgíc có những đặc điểm sau:

    Phương pháp lôgíc nhằm đi sâu tìm hiểu cái bản chất, cái phổ biến, cái lặp lại của các hiện tượng. Muốn vậy, nó phải đi vào nhiều hiện tượng, phân tích, so sánh, tổng hợp…để tìm ra bản chất của hiện tượng.

    Nếu phương pháp lịch sử đi sâu vào cả những bước đường quanh co, thụt lùi tạm thời của lịch sử, thì phương pháp lôgíc lại có thể bỏ qua những bước đường đó, mà chỉ nắm lấy bước phát triển tất yếu của nó, nắm lấy cái xương sống phát triển của nó, tức là nắm lấy quy luật của nó. Như Anghen đã nói: lôgíc không phải là sự phản ánh lịch sử một cách đơn thuần, mà là sự phản ánh đã được uốn nắn lại nhưng uốn nắn theo quy luật mà bản thân quá trình lịch sử đem lại.

    Khác với phương pháp lịch sử là phải nắm lấy từng sự việc cụ thể, nắm lấy không gian, thời gian, tên người, tên đất…cụ thể, phương pháp lôgíc lại chỉ cần đi sâu nắm lấy những nhân vật, sự kiện, giai đoạn điển hình và nắm qua những phạm trù quy luật nhất định. Thí dụ, trong khi viết Tư bản luận, Mác có thể đi ngay vào giai đoạn phát triển điển hình cao nhất của lịch sử lúc đó là xã hội tư bản. Khi phát hiện ra được quy luật cơ bản của chủ nghĩa tư bản là quy luật thặng dư giá trị, tức là nắm được sâu sắc các giai đoạn điển hình, thì từ đó có thể dễ dàng tìm ra các quy luật phát triển của các xã hội trước tư bản chủ nghĩa, mà không nhất thiết phải đi từ giai đoạn đầu của lịch sử xã hội loài người.

    Nhờ những đặc điểm đó mà phương pháp lôgíc có những khả năng riêng là:

    Phương pháp lôgíc giúp chúng ta nhìn nhận ra cái mới. Bởi vì, lôgíc là sự phản ánh của thế giới khách quan vào ý thức con người, mà thế giới khách quan thì không ngừng phát triển, cái mới luôn luôn nảy sinh. Do luôn luôn chú ý đến cái phổ biến, cái bản chất mà tư duy lôgíc dễ nhìn thấy những bước phát triển nhảy vọt và thấy cái mới đang nảy sinh và phát triển như thế nào. Đặc điểm của cái mới là nó khác về chất với cái cũ. Mặc dù là hình thức thì chưa thay đổi, nhưng chất mới đã nảy sinh.

    Do thấy được mầm mống của cái mới mà phương pháp lôgíc có thể giúp ta thấy được hướng đi của lịch sử,nhằm chỉ đạo thực tiễn, cải tạo thế giới.

    Phương pháp lôgíc còn có ưu điểm là giúp chúng ta tác động tích cực vào hiện thực, nhằm tái sản sinh ra lịch sử ở một trình độ cao hơn, nghĩa là chủ động cải tạo, cải biến lịch sử, nhờ đó nắm được những quy luật khách quan đó. Cụ thể hiện nay, một số xí nghiệp quốc doanh được cổ phần hoá đã giúp công nhân có thể trở thành người vừa sản xuất, vừa làm chủ xí nghiệp, lại cải thiện nhanh chóng được đời sống. Nhà nước đã chủ động tác động tới quá trình đó, đưa lịch sử tiến lên.

    c. Tính thống nhất giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc

    Trên thực tế công tác nghiên cứu theo phương pháp biện chứng mácxít, không bao giờ có phương pháp lịch sử hay phương pháp lôgíc thuần tuý tách rời nhau, mà là trong cái này có cái kia, hai cái thâm nhập vào nhau, ảnh hưởng lẫn nhau. Giới hạn giữa chúng chỉ là tương đối. Cụ thể, phương pháp lịch sử tuy phải theo sát tiến trình phát triển của lịch sử của sự vật hiện tượng, diễn lại những bước quanh co, ngẫu nhiên, thụt lùi tạm thời của quá trình phát triển hiện thực, nhưng không phải là miêu tả lịch sử đó một cách kinh nghiệm chủ nghĩa, mà là miêu tả theo một sợi dây lôgíc nhất định của sự phát triển lịch sử; không phải miêu tả lịch sử một cách mù quáng, mà là phát triển một cách có quy luật.

    Cũng vậy, phương pháp lôgíc tuy không nói đến những chi tiết lịch sử, những bước đường quanh co, ngẫu nhiên của lịch sử đối tượng, nhưng không phải vì thế mà nó bỏ qua việc nghiên cứu lịch sử cụ thể của đối tượng. Phương pháp lôgíc là sự phản ánh cái chủ yếu được rút ra từ trong lịch sử sự vật, và làm cho cái chủ yếu ấy thể hiện được bản chất của quá trình lịch sử.

    Tóm lại, phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc có tính thống nhất và cũng có mục đích thống nhất là cùng nhằm phơi bày rõ chân lý khách quan của sự phát triển lịch sử, nên trong công tác nghiên cứu, tổng kết khoa học, chúng ta không chỉ vận dụng một phương pháp riêng rẽ nào, vì thực ra chúng chỉ là hai mặt biểu hiện khác nhau của phương pháp biện chứng mácxít mà thôi. Tuy vậy, trong công tác nghiên cứu chúng ta vẫn cần chú ý đến tính độc lập tương đối của hai phương pháp này như đã nói ở trên.

    KẾT LUẬN

    Sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ đã góp phần thúc đẩy công tác nghiên cứu khoa học ngày càng trở nên sôi nổi hơn và cấp thiết hơn trên phạm vi toàn cầu. Việc càng ngày càng xuất hiện thêm nhiều phương pháp mới trong nghiên cứu khoa học đã chứng tỏ con người ngày càng có nhiều khả năng hơn để nhận thức thế giới khách quan. Khoa học và công nghệ đã trở thành động lực thúc đẩy sự tiến bộ nhân loại. Cùng với nghiên cứu khoa học hiện đại, càng ngày phương pháp và phương pháp luận nghiên cứu khoa học càng được chú ý đến và nó còn được coi là một trong những nhân tố quan trọng để phát triển khoa học.

    Chúng ta đã biết khoa học càng phát triển bao nhiêu thì phương pháp, cách thức nghiên cứu càng đa dạng phong phú bấy nhiêu. Càng có nhiều phương pháp càng tăng khả năng lựa chọn phương pháp của người nghiên cứu, càng làm cho việc lựa chọn phương pháp có ý nghĩa quan trọng hơn cả về mặt nhận thức khoa học lẫn hiệu quả kinh tế.

    Phương pháp nói chung đóng vai trò chủ đạo trong nghiên cứu khoa học công nghệ. Phương pháp cụ thể gắn với các môn, lĩnh vực nghiên cứu cụ thể. Chính sự phát triển của khoa học, kỹ thuật ngày càng nảy sinh nhiều phương pháp cụ thể khác nhau để nghiên cứu cùng một đối tượng. Do vậy sẽ là sai lầm nếu quá nhấn mạnh một phương pháp đặc thù, cụ thể nào đó trong nghiên cứu.Vì vậy chúng ta phải có một cái nhìn khách quan về các phương pháp nghiên cứu khoa học cũng như phải có một phương pháp luận đúng đắn, để từ đó biết áp dụng một cách khoa học và chính xác các phương pháp nghiên cứu khoa học vào mỗi đối tượng khác nhau và để phục vụ cho các mục tiêu nghiên cứu khác nhau.

    TÀI LIỆU THAM KHẢO

    Vũ Cao Đàm, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học (Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật,2003).

    Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh- Bộ môn khoa học luận, Đề cương bài giảng môn Phương pháp luận nghiên cứu khoa học.

    Phạm Viết Vượng, Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục( Nhà xuất bản giáo dục, 1997).

    Văn Tạo, Phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc( Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia- Viện Sử học, 1995).

    Các file đính kèm theo tài liệu này:

    • da282_0257_4613.doc

    --- Bài cũ hơn ---

  • Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Quản Lí Nhà Nước Về Giáo Dục Và Đào Tạo
  • Cách Hạch Toán Thuế Xuất Khẩu (Tài Khoản 3333) Theo Thông Tư 200
  • Cách Hạch Toán Thuế Xuất, Nhập Khẩu – Tk 3333 ( 29
  • Tài Khoản 411: Nguồn Vốn Kinh Doanh
  • Cách Tính Và Hạch Toán Thuế Nt Nước Ngoài Theo Từng Đk Hợp Đồng Thầu
  • Phương Pháp Định Lượng Trong Nghiên Cứu Lịch Sử

    --- Bài mới hơn ---

  • Tuyển Sinh Khóa Học “phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng Trong Kinh Tế”
  • Làm Kế Toán: Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính
  • Nội Suy Là Gì? Hàm Nội Suy Tuyến Tính Trong Excel
  • Áp Dụng Nội Suy Newton Để Tạo Hàm Cho Các Bảng Tra
  • Chọn Nội Suy Idw Vs Kriging Để Tạo Dem?
  • PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG TRONG NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ

    Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu một trong những phương pháp nghiên cứu quan trọng được áp dụng phổ biến trong các công trình nghiên cứu lịch sử, đó là phương pháp định lượng. Bài viết này sẽ không đi vào các khía cạnh của kỹ thuật tính toán vì đã có nhiều tài liệu hướng dẫn cụ thể về vấn đề này mà nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu, chẳng hạn như: của Konrad H. Jarausch và Kenneth A. Hardy (1991); An Introduction to Quantitative Methods for Historians của Roderick Floud (1973); Quantitative Methods for Historians: A Guide to Research, Data, and Statistics History by the Numbers: An Introduction to Quantitative Approaches của Pat Hudson (2000); Making History Count: A Primer in Quantitative methods for Historians của Charles H. Feinstein và Mark Thomas (2002). Đây là những quyển sách được bổ sung và hoàn thiện theo thời gian phù hợp với sử luận hiện đại, trình bày cụ thể về kỹ thuật tính toán và phân tích khi áp dụng vào lĩnh vực nghiên cứu lịch sử. Chúng ta chỉ nói ở khía cạnh nhận thức đối với phương pháp định lượng nhằm đưa ra những thông tin hữu ích để hiểu và vận dụng nó vào công việc nghiên cứu lịch sử.

    Khi mô tả và phân tích xã hội loài người tồn tại trong quá khứ, chúng ta không tránh khỏi việc sử dụng các chữ số. Tu ổ i tác, ngày sinh, số con cái, số vợ, số tài sản… là những đặc tính về mặt lượng của một con người cần phải được chỉ ra nếu muốn làm một mô tả đầy đủ về anh ta. Chúng ta sẽ phải đo lường, so sánh anh ta với những người khác xem anh ta giàu hơn, hay nghèo hơn, trẻ hơn hay già hơn, học vấn cao hơn hay thấp hơn, thu nhập cao hơn hay thấp hơn… rồi đặt anh ta vào xã hội mà anh ta đã sống, phân loại nhóm xã hội mà anh ta thuộc về chẳng hạn như nông dân hay công nhân, trung lưu hay thượng lưu… Nếu chúng ta sử dụng những phương pháp đo lường như thế để mô tả những con người sống ở quá khứ, nghĩa là chúng ta đang sử dụng các phương pháp định lượng (Roderrick Floud, 2013, tr.1).

    Trong thế kỷ XX, sử học đã chứng kiến một sự thay đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực và phạm vi nghiên cứu, từ mối quan tâm về lịch sử chính trị, ngoại giao, chiến tranh sang mối quan tâm về lịch sử xã hội, kinh tế và văn hóa, từ các nhân vật chính trị, những người hùng, giới tinh hoa của xã hội chuyển sang những con người bình thường trong xã hội với những kinh nghiệm và đời sống hằng ngày của họ. Sự thay đổi này làm cho nguồn sử liệu được khai thác triệt để và hiệu quả hơn. Có thể chia sử liệu – là mọi chứng liệu được tìm thấy trong quá khứ – thành dữ liệu thành văndữ liệu không thành văn hay dữ liệu định tínhdữ liệu định lượng. Trong đó, những dữ liệu định tính cho biết về các đặc tính của các hiện tượng xã hội hay cảm xúc, suy nghĩ, kinh nghiệm, ký ức của con người trong quá khứ còn những dữ liệu định lượng chứa đựng chữ số, những con số ngẫu nghiên về mặt lượng của các hiện tượng xã hội. Khi làm việc với sử liệu, sử gia luôn gặp những loại dữ liệu có chứa chữ số, đối với loại dữ liệu này đòi hỏi các sử gia phải sử dụng đến các phương pháp toán học thống kê để tính toán các con số (mặt lượng) của các hiện tượng nhằm tìm hiểu bản chất và tính quy luật vốn có của chúng (mặt chất) trong điều kiện thời gian và không gian cụ thể (I. D. Kovanchenko, 1969, tr.14). Phương pháp định lượng trong sử học tức là “tìm cách lượng hóa các sự kiện, hiện tượng lịch sử (trong trường hợp có thể) dưới dạng các con số, và trên cơ sở đó, “cân, đong, đo, đếm” so sánh để làm nổi bật những đặc điểm của chúng” (Phan Phương Thảo, 2012, tr. 355).

    Bessmertnyj (1972) cho rằng nếu thiếu phương pháp định lượng thì kết quả nghiên cứu khó có thể làm sáng tỏ được một quá trình lịch sử hoặc chỉ đưa ra những kết luận, nhận định thiếu cơ sở vững chắc và các sự kiện, hiện tượng chỉ được đánh giá bằng những khái niệm không xác định như “cao trào”, “suy thoái”, “sự mở rộng”, “sự thụ hẹp” , “sự gia tăng”, “phần lớn”… làm cho các công trình lịch sử mang nặng tính ghi chép và chủ quan (Lu. I. Bessmertnyj, 1972, tr.9; Ju Kakhk và I. D. Kovanchenko, 1974, tr.22; I. D. Kovanchenko, 1969, tr.14). Vì vậy, việc đòi hỏi phải áp dụng các phương pháp định lượng trong sử học không phải là một xu hướng “chạy theo thời trang” mà xuất phát từ nhu cầu của chính bản thân ngành khoa học lịch sử.

    Sự khác nhau giữa phương pháp định lượng trong sử học và các ngành khoa học khác như xã hội học, kinh tế học, tâm lý học, chính trị học nằm ở nguồn dữ liệu. Nguồn dữ liệu để lượng hóa, phân tích trong nghiên cứu lịch sử “đã chuẩn bị xong và không thể thay đổi và phải tự thích nghi với thống kê” (G. Y. Ember, 1970, tr.76 ), “được tìm thấy hơn là tạo ra” (John Modell, 1994, tr.795). Sử gia chỉ được đặt ra những câu hỏi mà có thể nhận được câu trả lời từ nguồn sử liệu được tìm thấy, cho dù không hài lòng với các câu trả lời đã có sẵn. Bởi vì, chúng ta không thể quay lại để hỏi người đã chết những câu hỏi mới (Gary J. Kornblith, 2002). Như vậy, việc cung cấp số liệu cho phân tích thống kê sử học phụ thuộc vào nguồn sử liệu được tìm thấy, nói cụ thể hơn là nguồn sử liệu này phải tự thích ứng với thống kê. Trong khi đó, nguồn dữ liệu phục vụ cho các ngành khoa học khác được thu thập và tập hợp lại theo những vấn đề, những câu hỏi mà nhà nghiên cứu quan tâm và có thể được thay đổi sao cho phù hợp với mục đích nghiên cứu. Từ sự khác biệt cơ bản về nguồn dữ liệu, thống kê sử học chỉ giới hạn trong một phạm vị hẹp so với thống kê tổng quát (G. Y. Ember, 1970; K. V. Khvostova, 1975; Lu. I. Bessmertnyj, 1972; I. D. Kovanchenko, 1969) .

    Đề cập đến vấn đề mẫu và tính đại diện của mẫu trong các nguồn sử liệu, Kovanchenko (1969) cho rằng trong giai đoạn thu thập sử liệu để giải quyết vấn đề nghiên cứu cần chú ý đến tính đại diện của mẫu. Có hai trường hợp xảy ra trong nguồn sử liệu được tìm thấy:

    + Trường hợp tổng mẫu lớn, không thể phân tích hết. Ví dụ như trong công trình nghiên cứu về sự tiến triển của tầng lớp quý tộc miền Bắc nước Pháp từ thế kỷ XII đến thế kỷ XIV, Bessmertnyj không thể phân tích toàn bộ chứng liệu của 8.000 trang trại, quý tộc, tác giả phải dùng phương pháp chọn lọc mẫu để phân tích một khối lượng chứng liệu nhỏ hơn mà vẫn giải quyết được nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra. Tác giả chỉ chọn khối lượng mẫu khoảng 10% hay 20% trong tổng thể mẫu có thể cho những biểu hiện đầy đủ, chính xác và tin cậy về những quá trình xã hội. Trên cơ sở mẫu này, tác giả cũng cần một số thời gian ít hơn song vẫn làm sáng tỏ được cơ cấu kinh tế và mức độ đồng nhất về mặt xã hội của tầng lớp quý tộc Bắc Pháp (I. D. Kovanchenko, 1969, tr.16)

    + Trường hợp “mẫu thuận tiện” (một bộ phận còn sót lại) thì phải kiểm chứng lại tính đại diện của các chứng liệu do bộ phận mẫu này cung cấp. Việc kiểm chứng có thể thực hiện bằng cách dẫn giải về nguồn gốc xuất xứ của bộ phận mẫu này, tính chính xác và tin cậy, tính rõ ràng và đầy đủ của các đơn vị hợp thành mẫu (Ju Kakhk và I. D. Kovanchenko, 1974, tr.24; G. Y. Ember, 1970, tr.77). Ví dụ, để nghiên cứu tình trạng kinh tế và tình cảnh của nông nô Nga đầu thế kỷ XIX, Kovanchenko đã phân tích một bộ phận chứng liệu được tìm thấy gồm 300 bản kê khai kinh tế gia đình của 200 trang trại khác nhau được lưu ở ngân hàng nông nghiệp (I. D. Kovanchenko. 1969, tr.15).

    Trong hai thập niên 1950 và 1960, ngành khoa học thống kê phát triển ở Mỹ đã thúc đẩy việc sử dụng phương pháp định lượng trong nghiên cứu các ngành khoa học xã hội. Frederick Jackson Turner được xem là sử gia tiên phong trong việc sử dụng phương pháp định lượng. Tiểu luận ” The Significance of the Frontier in American History” nhất trí rằng phương pháp toán học trong khoa học lịch sử chỉ là “phương tiện bổ sung”, phương pháp này phải kết hợp chặt chẽ với các phương pháp truyền thống và các công trình nghiên cứu lịch sử chỉ có kết quả tốt đẹp khi nó dựa trên cơ sở chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp nhận thức biện chứng (O. Jakhot, 1970; Lu. I. Bessmertnyj, 1972; K. V. Khvostova, 1975; Ju Kakhk và I. D. Kovanchenko,1974; I. D. Kovanchenko, 1978) .

    Nguyễn Thị Bình. 2012. “Ứng dụng phương pháp dân số học lịch sử trong xử lý nguồn tư liệu gia phả Việt Nam” trong Sử học Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa . Hà Nội: Nxb. Thế giới.

    Phan Phương Thảo. 2012. “Phương pháp định lượng và những ứng dụng trong nghiên cứu lịch sử” trong quyển sách Sửhọc Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa. Hà Nội: Nxb. Thế Giới.

    Selunskaja, N. B. 1997. “Từ sự định lượng tới tin học lịch sử – phải chăng là từ hiện thực lịch sử đi tới hiện thực tiềm ẩn” (Bảo Ngân dịch), trong quyển Sử học – Những tiếp cận thời mở cửa. Hà Nội. Viện Thông tin Khoa học xã hội, tr.257-268.

    Nguồn: “Phương pháp định lượng trong nghiên cứu lịch sử”. Tạp chí Khoa học xã hội, số 9/2014, tr.89-98.

    [*] Selunskaja là tiến sĩ sử học, giảng dạy bộ môn “Sử liệu học lịch sử đất nước” thuộc Khoa sử Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva. Quan điểm của ông về sử học định lượng đối lập với các nhà sử học Nga khác như Kovanchenko, Bessmertnyj.

    --- Bài cũ hơn ---

  • Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng Và Những Nghiên Cứu Thực Tiễn Trong Kinh Tế Phát Triển
  • Khóa Học Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng Trong Kinh Tế
  • Giới Thiệu Các Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính
  • Thiết Kế Và Triển Khai Nghiên Cứu Định Tính Trong Nghiên Cứu Khoa Học
  • Top Phương Pháp Phân Tích Định Tính Trong Data Analytics
  • Cách Làm Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học

    --- Bài mới hơn ---

  • Mẫu Đề Thi Và Đáp Án Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học
  • Một Số Vấn Đề Phương Pháp Luận Và Phương Pháp Nghiên Cứu Về Hồ Chí Minh
  • Chỉ Với 1 Bài Tập Đơn Giản, Bạn Không Cần Phải Phẫn Thuật Thẩm Mỹ Để Có Gương Mặt Quyến Rũ Hơn
  • Phương Pháp Mới Để Giao Dịch Kiếm Sống Pdf
  • Phương Pháp Mới Để Giao Dịch Kiếm Sống
  • Tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học là một dạng tiểu luận độc đáo và mang tính khoa học, nghiên cứu cao. Đòi hỏi người làm bài phải có kiến thức vững vàng và một lăng kính hiện thực sâu sắc.

    Để hoàn thành được bài tiểu luận này bạn phải sử dụng đến rất nhiều các công trình nghiên cứu trước đó và thí nghiệm thực tế. Cách thể hiện nội dung bài viết sao cho logic, rành mạch không phải là điều dễ dàng. Bài viết sau đây Luận Văn Việt sẽ hướng dẫn bạn cụ thể!

    Khi làm bài tiểu luận môn phương pháp nghiên cứu khoa học, ngoài việc bạn cần trình bày và phân tích theo cấu trúc chung của bài tiểu luận thì bạn cần lưu ý và chú trọng đến các vấn đề trọng tâm sau:

    Xây dựng giả thuyết cho bài tiểu luận

    Giả thuyết nghiên cứu là kết luận giả định về bản chất sự vật hay hiện tượng do người nghiên cứu đặt ra để theo đó xem xét, phân tích, kiểm chứng trong toàn bộ quá trình nghiên cứu.

    Mặc dù các thuật ngữ giả thuyết và dự đoán thường được sử dụng song song, trong một số trường hợp có thể thay thế cho nhau. Tuy nhiên, về cơ bản chúng đề cập đến các khái niệm khác nhau nhưng lại bổ sung nghĩa cho nhau.

    Một giả thuyết được nghiên cứu dựa trên bản chất của sự vật hiện tượng, trong khi một dự đoán chỉ đơn thuần là đưa ra một kỳ vọng về kết quả.

    Mặc dù việc tạo ra các giả thuyết không mấy dễ dàng nhưng đó lại là một công cụ mạnh mẽ để điều hướng nghiên cứu và tạo ra các dự đoán, thí nghiệm phục vụ cho việc nghiên cứu vấn đề được đưa ra trong bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học.

    Mục đích của phần này là để chứng minh rằng bạn đã sử dụng các phương pháp có giá trị khoa học trong bài tiểu luận nghiên cứu khoa học. Cung cấp cho người đọc đủ thông tin để tạo lại thí nghiệm của bạn.

    Để đạt kết quả tốt nhất và làm cho bài viết của bạn rõ ràng nhất có thể, hãy:

    Sắp xếp các phương pháp nghiên cứu của bạn thành các mục riêng sao cho thứ tự phù hợp với quá trình nghiên cứu mà bạn đã thực hiện. Lưu ý:

    • Nên sắp xếp chúng theo thứ tự thời gian, hãy nêu rõ các bước mà bạn đã thực hiện, bao gồm có nội dung, trang thiết bị sử dụng và tập mẫu phỏng vấn hoặc khảo sát.
    • Nếu bạn đã làm theo một quy trình nghiên cứu có sẵn từ một bài tiểu luận hoặc tài liệu khoa học khác, hãy trích dẫn nguồn tài liệu đó và trình bày một mô tả tổng quan về phương pháp sử dụng trong bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học.
      Tránh đưa ra kết quả nghiên cứu ngay trong phần phương pháp nghiên cứu này. Nó sẽ giảm tính hút và có thể sẽ đem đến những phản hồi tiêu cực từ hội đồng

    Trình bày kết quả nghiên cứu

    Phần này chính là nơi để bạn trình bày những phát hiện chính của bạn khi nghiên cứu vấn đề trong bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học theo cách hoàn toàn khách quan.

    Trước khi đi sâu vào phần này, hãy xác định biểu đồ, bảng và dữ liệu nào là hoàn toàn cần thiết để kể câu chuyện của bạn. Để đi sâu vào vấn đề này, bạn cần xác định và chuẩn bị đầy đủ các yếu tố như biểu đồ, bảng và dữ liệu.

    Sau đó, tạo một hoặc hai câu mô tả tóm tắt từng kết quả, tham khảo bảng số và hình ảnh thực tế. Thay vì trình bày tất cả các chi tiết cùng một lúc, hãy viết một cách tóm tắt về mỗi bộ dữ liệu gồm có nội dung và hình ảnh, bảng biểu tương ứng với nội dung đó.

    Hãy trình bày một cách càng cụ thể càng tốt vì giảng viên hướng dẫn của bạn không có thời gian để suy nghĩ xem bạn đang muốn làm gì, cái họ cần là bạn đã làm được gì trong bài tiểu luận của mình.

    Một bài tiểu luận được trình bày một cách khoa học, logic sẽ tạo được thiện cảm tốt với giảng viên, từ đó đem lại cho bạn một kết quả của bài tiểu luận môn phương pháp nghiên cứu khoa học như ước mơ.

    Phần kết luận của bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học

    Phần này bạn cần nhắc lại vấn đề nghiên cứu của đề tài. Tóm lược lại các phương pháp nghiên cứu khoa học mà bạn đã sử dụng để hoàn thành bài tiểu luận của mình. Sau đó là kết quả nghiên cứu, những đánh giá tổng quan và điều hướng giải quyết vấn đề.

    Lưu ý khi làm bài tiểu luận nghiên cứu khoa học

    Để bài tiểu luận nghiên cứu khoa học đạt kết quả cao, bạn cần chú ý một số lưu ý sau:

    • Sử dụng câu chủ động: Việc sử dụng giọng nói chủ động với các câu thỉnh thoảng trong giọng nói thụ động cũng sẽ củng cố bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học của bạn.
    • Mặc dù giọng nói bị động và chủ động có thể bổ sung cho nhau trong các tình huống cụ thể, bạn thường nên sử dụng giọng nói chủ động bất cứ khi trình bày bài tiểu luận môn nghiên cứu khoa học
    • Lựa chọn từ ngữ: Đây là vấn đề rất quan trọng để đánh giá một bài tiểu luận phương pháp nghiên cứu khoa học. Thay vì viết tiểu luận nghiên cứu khoa học của bạn bằng những từ quá phức tạp, hãy sử dụng những từ đơn giản.
    • Xem xét và chỉnh sửa lại bài tiểu luận nghiên cứu khoa học một cách cẩn thận về cách trình bày, nội dung, số liệu trước khi nộp lại cho giảng viên

    --- Bài cũ hơn ---

  • Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tập 1
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tập 2
  • Sách Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học
  • Bài Giảng Về Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học
  • Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Phạm Viết Vượng
  • Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế

    --- Bài mới hơn ---

  • Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Trong Kinh Doanh Thiết Kế Và Thực Hiện
  • Các Phương Pháp Nghiên Cứu Lý Thuyết
  • Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học
  • Đào Tạo Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Giáo Dục
  • Nghiên Cứu Khoa Học: Thực Trạng Ô Nhiễm Môi Trường Ở Việt Nam…
  • Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế, Tiểu Luận Các Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Tiểu Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Trắc Nghiệm Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế, Đề Tài Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Luận Văn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Mẫu Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Là Gì, Bài Thảo Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Sách Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Thảo Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Giáo Trình Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Phạm Viết Vượng, Sách Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Phạm Viết Vuọng, Tiểu Luận Phương Pháp Luận Khoa Học, Đề Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Pháp Luật, Câu Hỏi ôn Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, ôn Tập Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Một Số Vấn Đề Và Phương Pháp Học Tập Và Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Giáo Dục, Tài Liệu Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn, Phương Pháp Nghiên Xứu Khoa Học Trong Y Học, Bài Thu Hoạch Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Mẫu, Đề Cương ôn Tập Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tmu, Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Báo Cáo Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Phương Pháp Chuyên Gia Trong Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Cơ Bản Dành Cho Bác Sĩ Lâm Sàng, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Pdf, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Trac Nghiem Phuong Phap Nghien Cuu Khoa Hoc, Bài Thuyết Trình Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Thi Trắc Nghiệm Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Trắc Nghiệm Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Filetype Pdf, Tài Liệu Tham Khảo Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Tài Liệu Tham Khảo Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Thống Kê Trong Nghiên Cứu Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn, Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Một Số Bài Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học Về Giáo Dục, Tiểu Luận Đạo Đức Trong Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Về Nghiên Cứu Mô Hình Kinh Doanh Trà Sữa, Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học Của Tiểu Học, Tiểu Luận Nghiên Cứu Khoa Học Tiểu Học, Khóa Luận Nghiên Cứu Hành Vi Người Tiêu Dùng, Phương Pháp Luận Khoa Học Là Gì, Tiểu Luận Phương Pháp Dạy Tiếng Việt ở Tiểu Học, Khóa Luận Tốt Nghiệp Phương Pháp Toán, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Học Đại Học, Tiểu Luận Phương Pháp Học Đại Học, Tiểu Luận Phương Pháp 5s, Tiểu Luận Phương Pháp Luận Sáng Tạo, Tiểu Luận Phương Pháp Học Hiệu Quả, Tiểu Luận 2 Phương Pháp Giá Trị Thặng Dư, Tiểu Luận Hai Phương Pháp Sản Xuất Giá Trị Thặng Dư, Khóa Luận Bằng Chứng Kiểm Toán Và Phương Pháp Thu Thập, Tiểu Luận Pháp Luật Về Chính Quyền Địa Phương, Phương Pháp Nghiên Cứu Xã Hội Học Pdf, Phương Pháp Nghiên Cứu Tâm Lý Học Hoàng Mộc Lan, Các Phương Pháp Nghiên Cuwud Tâm Lý Học – Hoàng Mộc Lan, Các Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Nhân Học, Các Phương Pháp Nghiên Cứu Nhân Trắc Học May Mặc, Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Du Lịch, Đề Thi Trắc Nghiệm Môn Phương Pháp Nghiên Cứu, Tiểu Luận Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Đội Ngũ Lãnh Đạo Cấp Phòng Tại Địa Phương/Đơn Vị, Thuyết Trình Môn Nghiên Cứu Khoa Học Khoa Kinh Tế, Phương Pháp Nghiên Cứu Năng Lực Cạnh Tranh, Các Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Nhân Trắc Học May Mặc, Khóa Luận Kế Toán Tiêu Thụ Và Xác Định Kết Quả Kinh Doanh, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Dược Liệu, Nghiên Cứu Và Bào Chế Liposome Bằng Phương Pháp Pha Loãng Ethanol, Phương Pháp Ngang Trong Nghiên Cứu Nhân Trắc Học May Mặc, Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Nhân Trắc Học Ngành May, ưu Nhược Điểm Của Các Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Nhân Trắc Học May Mặc, Phân Tích Phương Pháp Nghiên Cưu Nhân Trắc Học Ngành May, Uu Nhuoc Diem Cua Phuong Phap Nghiên Cuu Trong Nhan Trac Hoc May Mac, Nghiên Cứu, ứng Dụng Phương Pháp Phần Tử Hữu Hạn Vào Kiểm Tra Độ Bền Của Dàn Boong Chính Tàu, ưu Nhược Điểm Của Các Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Nhân Trắc Học Nghành May, Đề Cương Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế,

    Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế, Tiểu Luận Các Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Tiểu Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Tiểu Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Trắc Nghiệm Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế, Đề Tài Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Luận Văn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Mẫu Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Là Gì, Bài Thảo Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Sách Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Bài Thảo Luận Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Giáo Trình Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Phạm Viết Vượng, Sách Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học Phạm Viết Vuọng, Tiểu Luận Phương Pháp Luận Khoa Học, Đề Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Pháp Luật, Câu Hỏi ôn Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, ôn Tập Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Một Số Vấn Đề Và Phương Pháp Học Tập Và Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Thi Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Tài Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Giáo Dục, Tài Liệu Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn, Phương Pháp Nghiên Xứu Khoa Học Trong Y Học, Bài Thu Hoạch Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Mẫu, Đề Cương ôn Tập Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tmu, Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Báo Cáo Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Kinh Doanh, Phương Pháp Chuyên Gia Trong Nghiên Cứu Khoa Học, Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Cơ Bản Dành Cho Bác Sĩ Lâm Sàng, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Pdf, Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học, Trac Nghiem Phuong Phap Nghien Cuu Khoa Hoc,

    --- Bài cũ hơn ---

  • Tổng Hợp Các Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Về Kế Toán
  • Phương Pháp Chung Nghiên Cứu Khoa Học Vận Dụng Trong Lĩnh Vực Kiến Trúc
  • Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Kinh Tế Và Cách Làm Đề Tài Nghiên Cứu
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Y Khoa Thống Kê Ứng Dụng Và Phân Tích Số Liệu
  • Thiết Kế Nghiên Cứu Khoa Học
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng Và Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính

    --- Bài mới hơn ---

  • Nghiên Cứu So Sánh – Massei.org
  • Nghiên Cứu Khoa Học Trong Sinh Viên
  • Hội Thảo: “Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Sức Khỏe: Kỹ Thuật Chọn Mẫu Và Cỡ Mẫu”
  • Lý Thuyết Hệ Thống Và Ứng Dụng Trong Hệ Thống Thông Tin
  • Phương Pháp Tiếp Cận Nghiên Cứu Khoa Học
  • Phương Nguyễn, ĐH Kinh Tế tp.HCM (7/2011)

    NGUỒN: http://sotaynghiencuusinhvien.blogspot.com

    Khi phối hợp giữa hai phương pháp, nghiên cứu định tính cung cấp thông tin chỉ trên những trường hợp nghiên cứu cụ thể, và bất kỳ những kết luận tổng quát nào rút ra chỉ là các giả thuyết và nghiên cứu định lượng có thể được sử dụng để kiểm tra lại, những giả thuyết kia cái nào là đúng.

    1. Phương pháp nghiên cứu định lượng:

    Phương pháp định lượng là phương pháp sử dụng những kỹ thuật nghiên cứu để thu thập dữ liệu định lượng – thông tin có thể biểu hiện bằng các con số và bất cứ gì có thể đo lường được. Thống kê, bảng biểu và sơ đồ, thường được sử dụng để trình bày kết quả của phương pháp này.

    Trong khoa học xã hội, nghiên cứu định lượng chỉ sự điều tra nghiên cứu theo lối kinh nghiệm có phương pháp của các đặc tính số lượng và các hiện tượng, mối quan hệ giữa chúng. Mục tiêu của nghiên cứu định lượng là phát triển và sử dụng các mô hình toán học, lý thuyết và/hoặc các giả thuyết gắn liền với hiện tượng. Cách thức tiến hành đo lường là trung tâm của nghiên cứu định lượng bởi vì nó cung cấp sự liên kết quan trọng giữa quan sát theo lối kinh nghiệm và biểu thức toán học của các mối quan hệ theo định lượng.

    Những mối quan hệ và những tập hợp theo lối kinh nghiệm cũng thường được nghiên cứu bằng cách sử dụng một số loại hình thức của mô hình tuyến tính tổng quát, mô hình phi tuyến, hoặc sử dụng phân tích nhân tố. Một nguyên tắc nền tảng trong nghiên cứu định lượng là sự tương quan không ám chỉ đến nguyên nhân. Vì luôn có khả năng một mối quan hệ giả tạo tồn tại đối với các biến khi hiệp phương sai được tìm thấy ở mức độ nào đó.

    1. Phương pháp nghiên cứu định tính:

    Nghiên cứu định tính là phương pháp sử dụng các câu hỏi, hướng mục đích vào tập hợp sự hiểu biết sâu về hành vi con người và lý do chi phối hành vi đó. Phương pháp định tính thường hướng vào câu hỏi tại sao đưa ra quyết định và đưa ra bằng cách nào, chứ không chỉ là cái gì, khi nào và ở đâu. Do đó, mẫu nhỏ nhưng tập trung thì thường cần thiết hơn là mẫu lớn.

    Phương pháp định tính mang lại thông tin tập trung vào những trường hợp nghiên cứu cụ thể, và bất kỳ kết luận chung nào thì cũng là những thành phần chứ không phải toàn bộ. Phương pháp định tính có thể sử dụng để tìm kiếm sự hỗ trợ từ phía kinh nghiệm cho giả thuyết nghiên cứu.

    Cách tiếp cận định tính có lợi thế là cho phép sự đa dạng hơn trong trả lời cũng như khả năng đáp ứng với những phát triển hoặc vấn đề mới trong quá trình nghiên cứu. Nghiên cứu định tính có thể tốn kém chi phí và thời gian, nhiều lĩnh vực nghiên cứu sử dụng kỹ thuật định tính được phát triển riêng biệt nhằm cung cấp kết quả cô đọng, hiệu quả về chi phí và thời gian hơn.

    1. Đánh giá hai phương pháp

    Trước tiên, trong nghiên cứu định tính, các trường hợp được lựa chọn có mục đích – chúng có điển hình cho các tính chất nào đó hoặc vị trí cụ thể nào đó hay không.

    Thứ hai, vai trò của nhà nghiên cứu định tính nhận nhiều chú ý, phê bình hơn. Đó là do vấn đề đạo đức, nhà nghiên cứu trong nghiên cứu định tính phải giữ vai trò trung lập. Do đó họ cần nêu rõ vai trò của mình trong quá trình nghiên cứu và trong phân tích.

    Thứ ba, trong khi phân tích dữ liệu định tính có thể bằng rất nhiều dạng, khác với nghiên cứu định lượng ở chỗ nó tập trung vào ngôn ngữ, dấu hiệu và ý nghĩa. Thêm vào đó, cách tiếp cận nghiên cứu định tính theo cách nhìn toàn cảnh và theo ngữ cảnh, hơn là thu nhỏ và tách biệt. Nhiều phương pháp định tính yêu cầu nhà nghiên cứu mã hóa dữ liệu cẩn thận, phân biệt và lưu trữ hồ sơ một cách nhất quán và đáng tin cậy.

    Thứ tư, nghiên cứu định tính cung cấp thông tin chỉ trên những trường hợp nghiên cứu cụ thể, và bất kỳ những kết luận tổng quát nào rút ra chỉ là các giả thuyết. Nghiên cứu định lượng có thể được sử dụng để kiểm tra lại, những giả thuyết kia cái nào là đúng.

    1. Nghiên cứu hỗn hợp

    Phương pháp nghiên cứu định tính xen lẫn định lượng được Đặng Phong sử dụng cho tác phẩm “Tư duy Kinh tế Việt Nam 1975 – 1989”.

    Ví dụ 1: Để chứng minh nhận định “Ngay từ năm 1977, đặc biệt là năm 1978, hàng loạt các sự kiện quốc tế, rồi thiên tai, địch họa… đã làm đảo lộn rất nhiều những dự kiến ban đầu của kế hoạch”, Đặng Phong đã sử dụng cách mô tả thực tế tình hình kinh tế những năm 1979-1980 với các sự kiện

     Chiến tranh biên giới Tây Nam

     Hai trận lũ lớn ở đồng bằng Nam Bộ

     Đầu vào từ các nước xã hôi chủ nghĩa giảm sút đột ngột

    Và dùng số liệu khối lượng nhập khẩu 1976-1980 bằng hiện vật, GDP 1977-1980, tổng sản phẩm trong nước 1975-1985, tranh ảnh biếm họa, số liệu từ các ngành nông nghiệp, công nghiệp, thủy sản… để minh họa mức độ của các sự kiện đã ảnh hưởng đến kinh tế – xã hội thời kỳ đó như thế nào.

    Thêm vào đó, phương pháp định tính thường hướng vào câu hỏi tại sao đưa ra quyết định và đưa ra bằng cách nào, chứ không chỉ là cái gì, khi nào và ở đâu, nghĩa là hiểu biết sâu về hành vi con người và lý do chi phối hành vi đó.

    Ví dụ 2: Với nhận định “cả phong cách sống, làm việc và tư duy của Lê Duẩn đã in dấu ấn đậm nét lên đường lối kinh tế, chính sách kinh tế và thực tiễn kinh tế của Việt Nam trong suốt một phần tư thế kỷ”, Đặng Phong đã:

     Hỏi người trong gia đình về thuở thiếu thời, Lê Duẩn như thế nào.

     Trong những năm tù ở Côn Đảo, ông đã thể hiện như một nhà lãnh tụ về tư tưởng ra sao thông qua lời kể của các bạn tù (Trần Văn Giàu, Bùi Công Trừng).

     Thời kỳ kháng chiến, các quyết định nào của ông thể hiện phong cách tư duy độc lập, sáng tạo.

     ….

    --- Bài cũ hơn ---

  • Phương Pháp Quan Sát Khoa Học – Kipkis
  • Thực Hiện Hiệu Quả Công Tác Khoa Học Quân Sự Góp Phần Xây Dựng Quân Đội
  • Hocthue.net: Tổng Hợp Sách, Bài Giảng, Tài Liệu Và Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu
  • Hoạt Động Nghiên Cứu Khoa Học Sẽ Khuyến Khích Và Tạo Động Lực Cho Sinh Viên Không Ngừng Sáng Tạo, Chinh Phục Tri Thức Mới
  • ” Phương Pháp Viết Và Trình Bày Một Nghiên Cứu Khoa Học”
  • Tiểu Luận Môn Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Về Phương Pháp Quan Sát

    --- Bài mới hơn ---

  • Tài Liệu Dịch: “thiết Kế Nghiên Cứu Hỗn Hợp”
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Sức Khỏe
  • Đề Cương Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Tmu
  • Đề Cương Học Phần Phương Pháp Nghiên Cứu Khoa Học Có Đáp Án Và Các Học Liệu Tmu
  • Thuyết Minh Đề Tài An Toàn Vệ Sinh Thực Phẩm Tại Tp.hcm
  • MỤC LỤC

    MỞ ĐẦU

    NỘI DUNG

    CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

    I. Khái niệm

    1. Khái niệm phương pháp quan sát

    2. Điểm khác nhau giữa quan sát là một phương pháp nghiên cứu với quan

    sát thông thường

    II. Các phương pháp quan sát sử dụng trong nghiên cứu khoa học

    1. Quan sát trực tiếp và quan sát gián tiếp

    2. Quan sát chuẩn mực và quan sát tự do

    3. Quan sát tham dự và quan sát không tham dự

    4. Quan sát công khai và quan sát bí mật

    5. Quan sát ngẫu nhiên và quan sát hệ thống

    III. Các bước thực hiện quan sát trong nghiên cứu khoa học

    CHƯƠNG II : NGUYÊN TẮC, KỸ THUẬT, ƯU ĐIỂM, NHƯỢC

    ĐIỂM CHUNG CỦA PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

    I. Nguyên tắc và kỹ thuật quan sát

    1. Nguyên tắc quan sát

    2. Kỹ thuật quan sát

    II. Các trường hợp sử dụng phương pháp quan sát

    1. Một số chú ý khi sử dụng phương pháp quan sát

    2. Vấn đề sử dụng phương pháp quan sát

    III. Ưu điểm, nhược điểm chung của phương pháp quan sát

    1. Ưu điểm của phương pháp quan sát

    2. Nhược điểm của phương pháp quan sát

    IV. Yêu cầu khi sử dụng phương pháp quan sát

    KẾT LUẬN

    DANH MỤC TÀI LIỆU

    1

    MỞ ĐẦU

    1. Lý do chọn đề tài

    Theo các nhà thống kê, sự phát triển của xã hội loài người nửa cuối

    thế kỷ 20 bằng tổng sự phát triển của loài người trước đó. Điều đó cho

    2

    thấy tri thức đã là một trong những động lực quan trọng mang tính quyết

    định sự tồn tại và phát triển của xã hội. Xã hội trở thành “một xã hội của

    tri thức” làm cho việc nghiên cứu khoa học, tập dượt nghiên cứu khoa

    học thành một hoạt động cần thiết cho sinh viên, học viên trong các

    trường đại học, học viện, viện nghiên cứu,… Quá trình nghiên cứu khoa

    học có đạt hiệu quả tốt hay không phụ thuộc rất nhiều vào cách thức

    nghiên cứu, các phương tiện kỹ thuật nghiên cứu. Do đó việc tìm hiểu về

    các phương pháp nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ hết sức cần thiết.

    Có rất nhiều tiêu chí để phân loại các phương pháp nghiên cứu khoa

    học, tùy theo nội dung nghiên cứu mà người nghiên cứu có thể sử dụng

    những phương pháp khác nhau.

    Có rất nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học, tùy vào mục đích,

    yêu cầu của công việc đòi hỏi chúng phải lựa chọn phương pháp tối ưu

    nhất nhằm đem lại kết quả tin cậy nhất. Nhằm hiểu sâu hơn về phương

    pháp nghiên cứu khoa học em chọn đề tài ” phương pháp quan sát –

    những vấn đề lý luận và kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu khoa học

    công tác xã hội” để xác định rõ cơ sở lý luận, quan điểm thực tiễn của

    phương pháp quan sát và hiểu rõ hơn về phương pháp này.

    Phương pháp quan sát là phương pháp phổ biến, dễ sử dụng, phục vụ

    nhiều mục đích nghiên cứu khác nhau, phục vụ cho quá trình học tập,

    quan sát bài giảng, ghi chép tài liệu khoa học, giúp trong tương lai nắm

    vững đối tượng tìm ra phương pháp giải quyết vấn đề trong công tác xã

    hội.

    2. Đối tượng quan sát

    Có thể là một người, một nhóm người, một đơn vị cơ sở, một sự kiện

    xã hội.

    3. Mục đích quan sát

    3

    NỘI DUNG

    CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

    I.

    Khái niệm:

    1. Khái niệm phương pháp quan sát

    4

    Quan sát là phương pháp sử dụng các giác quan cùng với chữ viết, ký

    hiệu và các phương tiện kỹ thuật (máy ảnh, máy ghi âm, máy quay phim,

    …) một cách có chủ định, có kế hoạch, để ghi nhận, thu thập thông tin

    phục vụ cho mục đích nghiên cứu.

    Phương pháp quan sát có ưu điểm là khá đơn giản, dễ tiến hành, có thể

    nghiên cứu đối tượng một cách toàn diện và khá chính xác nếu biết phối

    hợp tốt nhiều phương pháp khác nhau. Tuy nhiên nếu chỉ quan sát cá

    nhân đơn giản, không có sự hỗ trợ của các phương tiện kỹ thuật thì kết

    quả thu được dễ bị sai lệch. Mặt khác kết quả quan sát còn phụ thuộc vào

    những kinh nghiệm và đặc điểm nhân cách của người quan sát. Vì người

    quan sát một thực thể có tình cảm và những ràng buộc xã hội…nên khi

    cảm thụ và lý giải những hiện tượng thực tế, thường khó tránh khỏi

    những cảm tính chủ quan.

    2. Điểm khác nhau giữa quan sát là một phương pháp nghiên cứu

    với quan sát thông thường

    Nhà xã hội học nổi tiếng người Nga Radov phân biệt quan sát với tư

    cách là một phương pháp nghiên cứu khoa học với quan sát thông thường

    ở những khía cạnh sau:

    5

    – Quan sát xã hội học phải tuân theo những mục tiêu nhất định.

    – Những thông tin thu nhận được từ quan sát cần được ghi vào tờ kê

    khai chuẩn bị trước, vào nhật kí và theo một cách thức nhất định.

    – Thông tin từ quan sát cần được kiểm tra về tính ổn định và tính hiệu

    lực.

    II.

    Các phương pháp quan sát sử dụng trong nghiên cứu khoa học

    Rất nhiều loại quan sát đã được sử dụng trong nghiên cứu khoa học.

    Khi lựa chọn một phương pháp quan sát nào đó, người nghiên cứu cần

    biết điểm mạnh, điểm yếu của chúng mà áp dụng cho phù hợp. Quan sát

    có thể được phân loại theo cách thức quan sát, phương thức quan sát, số

    lượng người tham quan sát, phương tiện quan sát…

    1. Quan sát trực tiếp và quan sát gián tiếp

    1.1 Quan sát trực tiếp

    Người quan sát tiếp cận đối tượng một cách trực tiếp. Phương pháp

    này áp dụng tốt với các đối tượng vô tri vô giác; còn với các đối tượng

    khác thì sự hiện diện của người quan sát có thể làm thay đổi các biểu hiện

    của các đối tượng nghiên cứu.

    1.2 Quan sát gián tiếp

    Người quan sát tiếp cận đối tượng nghiên cứu một cách gián tiếp qua

    camera..

    2. Quan sát chuẩn mực và quan sát tự do

    2.1Quan sát chuẩn mực (quan sát cơ cấu hóa)

    a. Khái niệm:

    Là hình thức quan sát mà ở đó người nghiên cứu xác định trước:

    + Thứ nhất: những yếu tố nào của đối tượng nghiên cứu có ý nghĩa nhất

    cho việc nghiên cứu.

    6

    + Thứ hai: Tình huống nào trong các tình huống có tầm quan trọng nhất

    cho kết quả nghiên cứu, để tập trung sự chú ý của mình vào đó.

    + Thứ ba: Lập kế hoạch tỉ mỉ cho khâu quan sát từ khâu xác định khách

    thể, đối tượng quan sát đến nội dung chi tiết cho việc ghi chép.

    b. Ưu điểm

    Phương pháp này sẽ giúp cho quan sát viên có thể quan sát được chi

    tiết đầy đủ và khả năng bao quát vấn đề lớn hơn vì kế khách thể, đối

    tượng quan sát đến nội dung chi tiết cho việc ghi chép. Vậy nên dễ tập

    trung vào các tình huống có tầm quan trọng.

    c. Nhược điểm

    + Thiếu tính linh hoạt

    + Để thực hiện được loại quan sát này, yêu cầu phải có sự am hiểu nhất

    định về đối tượng và khách thể nghiên cứu, vì khi lập kế hoạch quan sát,

    chuẩn bị các thủ tục quan sát, người nghiên cứu phải xác định được hệ

    thống phân loại các hiện tượng tạo nên tình huống quan sát.

    d. Sử dụng

    Thường được sử dụng cho việc kiểm tra kết quả nhận được của các

    phương pháp khác hoặc bổ sung và chính xác hóa hơn cho kết quả này.

    Ngoài ra nó còn được sử dụng cho những nghiên cứu với mục tiêu mô tả

    đối tượng nghiên cứu hay kiểm tra các giả thiết trong nghiên cứu khoa

    học.

    2.1Quan sát tự do (quan sát phi cơ cấu hóa)

    a. Khái niệm

    Là dạng quan sát mà trong đó người nghiên cứu còn chưa xác định

    được những yếu tố nào sẽ là chủ yếu cho nghiên cứu để định hướng sự

    chú ý.

    7

    8

    c. Nhược điểm

    + Không phải lúc nào nhà nghiên cứu cũng có khả năng tham dự vào hoạt

    động được quan sát. Để tham dự được vào các hoạt động của người được

    quan sát, điều tra viên phải nắm bắt được ở một mức độ nào đó những

    nghề nghiệp phù hợp hay am hiểu những hành động của người được quan

    sát.

    + Sự tham gia yêu cầu một thời gian dài quan sát hơn để điều tra viên

    thích ứng hơn với môi trường mới. Kinh nghiệm chỉ ra rằng, thời gian để

    thích ứng làm quen với môi trường mới của điều tra viên cũng kéo dài

    hàng tuần, hàng tháng, tất nhiên điều này còn phụ thuộc vào tính cách của

    người đi quan sát cùng với đặc trưng về giới tính tuổi tác của anh ta.

    Ngoài ra cũng còn phụ thuộc vào bầu không khí tâm lý, đạo đức.

    + Đôi khi sự tham dự quá tích cực, lâu dài của người quan sát vào đời

    sống của nhóm người được quan sát sẽ dẫn đến kết quả là người quan sát

    quen với thái độ, hành động của các thành viên trong nhóm đến mức coi

    tất cả những cái đó như là hiển nhiên và không để ý đến chúng nữa.

    + Sự tham dự quá tích cực, lâu dài trong hoạt động, tiếp xúc hàng ngày,

    người đi quan sát không giữ được thái độ trung lập, bày tỏ công khai thái

    độ của mình, sự ưa thích của mình hoặc đứng về phía ai đó hay phê phán

    một ý kiến, hành vi nào đó…đều là sự nguy hại đến kết quả quan sát.

    3.2 Quan sát không tham dự

    a. Khái niệm

    Là dạng quan sát mà người quan sát hoàn toàn ở ngoài hoạt động được

    quan sát. Họ đứng ngoài quan sát các tình huống và đơn thuần ghi lại

    những diễn biến đang xảy ra .

    b. Ưu điểm

    10

    + So với phương pháp quan sát tham dự, phương pháp này mang tính

    khách quan hơn vì quan sát viên chỉ là người ngoài cuộc quan sát để nhìn

    nhận một vấn đề nào đó nên dễ dàng giữ được thái độ trung lập.

    + Ngoài ra trong quá trình quan sát việc ghi chép sẽ thuận lợi hơn vì

    không phải tham gia vào các hoạt động được quan sát mà chủ yếu xem

    xét và ghi chép lại nên sẽ đầy đủ và bao quát hơn.

    + Phương pháp này không tốn nhiều thời gian vì người quan sát không

    phải hòa nhập vào hoạt động được quan sát mà chỉ quan sát một cách

    thông thường.

    + So với quan sát tham dự thì phương pháp này đòi hỏi trình độ hiểu biết

    không quá cao, đòi hỏi khả năng hòa nhập, khả năng xử lý tình huống

    không cao lắm.

    c. Nhược điểm

    Khi sử dụng phương pháp này một khó khăn của quan sát viên là

    không thể đi sâu tìm hiểu bản chất cốt lõi của vấn đề mà dễ chủ quan, duy

    ý chí. Vậy nên tạo nên cái nhìn thụ động về vấn đề được quan sát nên

    chất lượng quan sát không cao.

    d. Sử dụng

    Việc quan sát không tham dự được sử dụng để quan sát những biến cố

    có tính chất hàng loạt nhằm thấy được toàn bộ tiến trình xảy ra .Thông

    thường được sử dụng để mô tả bầu không khí xã hội có xảy ra biến cố mà

    xã hội học quan tâm.

    4. Quan sát công khai và quan sát bí mật

    4.1Quan sát công khai

    a. Khái niệm

    Là khi người được quan sát biết rõ mình đang bị quan sát.

    b. Ưu điểm

    11

    Phương pháp quan sát này có ưu điểm không vi phạm vấn đề đạo đức

    con người, tất cả mọi người đều được biết về việc quan sát.

    c. Nhược điểm

    Gây ra cho người được quan sát sự căng thẳng nào đó. Họ sẽ không

    hoạt động như bình thường mà luôn tỏ ra tốt hơn, cố gắng hơn. Sự có mặt

    của người quan sát luôn tác động đến người được quan sát ngay cả khi

    người được quan sát không muốn đặt ra mục tiêu cần thực hiện tốt hơn

    hoạt động của mình.

    4.2 Quan sát bí mật

    a. Khái niệm

    Là quan sát trong đó cá nhân được quan sát không biết mình đang bị

    quan sát.

    b. Ưu điểm

    Tạo ra khả năng nhận thức tốt. Quan sát bí mật sẽ cho hiệu quả cao

    hơn khi nó được kết hợp với quan sát có tham gia. Khi đó tình huống xảy

    ra hoàn toàn tự nhiên, hành vi của người được quan sát, thể hiện đúng

    thực chất của nó hơn.

    c. Nhược điểm :

    + Khi sử dụng phương pháp này người quan sát đòi hỏi phải là nguời có

    kinh nghiệm, có trình độ và nhất là sự cẩn thận khéo léo vì quan sát bí

    mật rất khó khăn và thậm chí là nguy hiểm.

    + Việc giữ bí mật trong phương pháp này là một điều cực kì quan trọng,

    vì nó quyết định đến kết quả của việc quan sát.

    + Trong quá trình quan sát cần phải đưa ra những lý do có tính tự nhiên,

    thuyết phục để không gây nên sự nghi vấn nào của người được quan sát

    đối với quan sát viên.

    12

    5. Quan sát ngẫu nhiên và quan sát hệ thống

    5.1 Quan sát ngẫu nhiên

    a. Khái niệm

    Là loại quan sát được thực hiện đúng một lần trên cùng một khách thể và

    cùng một đối tượng nghiên cứu.

    b. Ưu điểm

    + Chỉ phải quan sát một lần nên không tốn nhiều thời gian, chi phí.

    c.Nhược điểm :

    + Vì chỉ quan sát được một lần nên tính xác thực không cao.

    5.2 Quan sát hệ thống

    a. Khái niệm

    Là dạng quan sát được thực hiện lặp lại trên cùng một khách thể và về

    cùng vấn đề nghiên cứu.

    Ví dụ :

    Quan sát về mức độ hành nghề của gái mại dâm qua từng giai đoạn

    nhất định. Ở đây khách thể được quan sát chính là những cô gái hành

    nghề mại dâm, vấn đề nghiên cứu là mức độ hành nghề của các cô gái.

    b. Ưu điểm

    + Tạo ra khả năng nhận thức về vấn đề nghiên cứu tốt hơn hẳn, bởi vì nó

    xóa bỏ đi được hoặc ít nhất cũng làm giảm đi khả năng để tuyệt đối hóa

    sự thể hiện không bản chất ngẫu nhiên của đối tượng được quan sát.

    13

    + Ở đây cá nhân được quan sát có thể có sự thể hiện đa dạng của nó, mà

    trong đó nhấn mạnh được cái chung, cái đặc trưng và cái ổn định.

    + Quan sát nhiều lần có thể thực hiện hàng ngày.

    c. Nhược điểm :

    + Do phải quan sát nhiều lần nên cần một đội ngũ quan sát viên lớn, bởi

    vậy chi phí cho quan sát nhiều lần là khá lớn so với quan sát một lần.

    + Ngoài ra đôi khi quan sát nhiều lần bị quy định bởi chính sự tồn tại của

    các mùa vụ hoặc tính chu kỳ nào đó trong hoạt động của con người.

    III.

    Các bước thực hiện quan sát trong nghiên cứu khoa học

    Để thực hiện được thông tin cần thiết đáp ứng mục tiêu đề tài, mỗi

    quan sát từ khâu chuẩn bị tới thực hiện có thể tiến hành theo các bước

    sau.

    * Bước thứ nhất : phải xác định được một cách sơ bộ khách thể của quan

    sát, cần chỉ ra những đặc trưng, các tình huống và những điều kiện hoạt

    động của đối tượng quan sát và những biến đổi của chúng.

    Cụ thể :

    + Cần phân chia khách thể quan sát thành những yếu tố theo những quy

    tắc logic nhất định, mà nhờ đó có thể tái tạo lại khách thể từ các yếu tố

    đó.

    + Phải tạo lập hệ thống phân loại những sự kiện, những hiện tượng hợp

    thành tình huống quan sát phù hợp với mục nghiên cứu.

    + Trước khi bắt đầu quan sát cần phải xác định rõ ràng đối tượng quan

    sát, nghĩa là cần phải trả lời chắc chắn câu hỏi: Quan sát ai? Quan sát cái

    gì?

    14

    + Cần phải phân chia khách thể quan sát mà mỗi người đi quan sát chịu

    trách nhiệm.

    * Bước thứ hai: phải xác định được thời gian quan sát, địa điểm và thời

    điểm để thực hiện quan sát, thời gian và cách thức tiếp cận với đối tượng.

    Tùy theo mục tiêu của từng đối tượng nghiên cứu, khả năng của

    nhà nghiên cứu cũng như đối tượng được quan sát xác định trong mẫu mà

    ấn định thời gian, thời điểm quan sát cho phù hợp.

    Thời điểm quan sát vào ngày giờ nào và địa điểm quan sát ở đâu

    cũng cần phải xác định cụ thể để quan sát đạt hiệu quả cao nhất. Việc xác

    định đúng thời điểm quan sát và địa điểm thực hiện quan sát cũng có ý

    nghĩa nhất định với chất lượng thông tin thu được, vì hành vi của con

    người có thể được thực hiện theo từng cách khác nhau ở những thời điểm,

    địa điểm khác nhau.

    Cần chọn được thời điểm và địa điểm thực hiện quan sát mà ở đó

    đối tượng được quan sát có những hành vi thể hiện được đầy đủ những

    đặc trưng, những khía cạnh, những giá trị phù hợp nhất với mục tiêu

    nghiên cứu của đề tài.

    Xác định thời gian quan sát cũng cần căn cứ vào cách thức quan

    sát. Nếu là quan sát lặp thì khung thời gian cho quan sát cũng cần được

    chỉ ra xem đó là quan sát lặp lại đầy đặn theo chu kỳ thường xuyên hay

    đó là quan sát theo thời gian không đều đặn và chỉ gắn liền với những sự

    kiện đặc biệt nào đó.

    * Bước thứ ba: lựa chọn cách thức quan sát.

    Căn cứ vào nội dung quan sát được thể hiện trong chương trình

    nghiên cứu, căn cứ vào từng đối tượng quan sát cụ thể và từng loại quan

    sát mà lựa chọn phương pháp cho phù hợp để thu thập thông tin.

    15

    Ghi chép công khai những người được quan sát

    Ghi chép theo hồi tưởng.

    Ghi chép vắn tắt theo kiểu theo “dấu vết nóng hổi” tùy theo điều

    kiện cụ thể cho phép ở mức độ nào.

    Ghi chép theo các phiếu dùng để ghi thông tin có quan hệ đến đối

    tượng được quan sát.

    Ghi theo biên bản như là một loại phiếu mở rộng (bảng hỏi).

    Ghi theo dạng nhật ký những kết quả quan sát một cách có hệ

    thống tất cả những thông tin cần thiết.

    Ghi bằng các phương tiện phim ảnh ghi âm..

    * Bước thứ sáu: tiến hành kiểm tra.

    Có thể có một số biện pháp kiểm tra việc quan sát như sau

    Trò chuyện, trao đổi với những người có trong tình huống quan sát,

    hay người là chủ thể của những hành vi được quan sát.

    16

    Bằng sự quan sát lại của những người quan sát khác có trình độ cao

    hơn

    Bằng hình thức quan sát lại.

    CHƯƠNG II : NGUYÊN TẮC, KỸ THUẬT, ƯU ĐIỂM, NHƯỢC

    ĐIỂM CHUNG CỦA PHƯƠNG PHÁP QUAN SÁT

    I. NGUYÊN TẮC VÀ KỸ THUẬT QUAN SÁT:

    1. Nguyên tắc quan sát:

    * Theo quan điểm của August Comte:

    1. Quan sát phải có mục đích: nhằm định hướng cho hoạt động quan sát

    và nâng cao hiệu quả của hoạt động quan sát (thu thập thông tin có mục

    đích).

    2. Quan sát phải gắn liền với lý thuyết trên cơ sở nắm bắt quy luật của các

    hiện tượng trong đời sống xã hội.

    3.Quan sát không giáo điều, không lý thuyết suông.

    * Theo quan điểm của Durkheim:

    1. Một sự kiện bình thường với một kiểu xã hội nhất định, được xem xét

    ở một giai đoạn nhất định trong sự phát triển của nó. Khi nó xảy ra trong

    một xã hội trung bình của các xã hội thuộc loại đó, được xét ở giai đoạn

    tương ứng của sự tiến hóa.

    2.

    Kiểm nghiệm các kết quả của phương pháp trên bằng cách cho

    thấy tính chất chung của sự kiện xuất phát từ các điều kiện chung của

    đời sống tập thể trong kiểu xã hội được xem xét. Sự kiện ấy là cần thiết,

    17

    19

    + Quan sát còn được sử dụng như một phương pháp độc lập có kết quả

    trong nghiên cứu trường hợp, trong nghiên cứu điền dã. Đó là những

    nghiên cứu không đòi hỏi nhiều về tính đại diện của thông tin tổng thể

    + Trong các nghiên cứu phát hiện, thăm dò, khi tác giả nghiên cứu còn

    chưa hiểu rõ về các vấn đề, các khía cạnh của đối tượng nghiên cứu, thì

    quan sát kết hợp với nghiên cứu tài liệu, phân tích logic sẽ rất hiệu quả để

    chỉ ra được hệ các vấn đề, các khía cạnh của đối tượng nghiên cứu.

    + Ngoài ra phương pháp quan sát cũng thường được sử dụng trong các

    phương pháp nghiên cứu, mô tả nhằm kiểm tra các thông tin đã được thu

    thập bằng các phương pháp khác, hay để mô tả các đặc trưng, cấu trúc

    của đối tượng trong giai đoạn đầu của cuộc nghiên cứu, khi cần có những

    hiểu biết sơ bộ về đối tượng được nghiên cứu.

    III.

    1.

    Ưu điểm, nhược điểm chung của phương pháp quan sát

    Ưu điểm của phương pháp quan sát:

    * Ưu điểm lớn nhất của phương pháp quan sát trong nghiên cứu xã hội

    học là:

    Phương pháp này tạo ra những ấn tượng trực tiếp về các sự kiện, quá

    trình và hành vi xã hội.

    + Tính trực tiếp là một lợi thế mà các phương pháp khác ít có được.

    Trong quan sát, người quan sát cảm nhận trực tiếp những hành vi, những

    sự kiên và các quá trình. Thực tiễn xã hội cũng được thể hiện trong sự đa

    dạng với tính hiện thực trực tiếp của mình.

    + Quan sát cho phép ghi lại những biến đổi khác nhau của đối tượng được

    nghiên cứu vào lúc nó xuất hiện.

    20

    --- Bài cũ hơn ---

  • Phương Pháp Quan Sát Khoa Học
  • Đẩy Mạnh Nghiên Cứu Khoa Học Quân Sự Ở Học Viện Quốc Phòng
  • Phương Pháp Phân Tích Luật Viết
  • Đề Cương Ôn Thi Môn Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học
  • Những Quan Trọng Về Nghiên Cứu Khoa Học
  • Phương Pháp Nghiên Cứu Marketing

    --- Bài mới hơn ---

  • Vật Lý Học Mới & Phương Pháp Thực Nghiệm (R. Blanché, 1969)
  • Bài Tập Một Số Phương Pháp Qui Hoạch Thực Nghiệm
  • Phương Pháp Kiểm Nghiệm Vi Sinh Trong Thực Phẩm
  • Phòng Lab Là Gì? Phòng Lab Như Nào Được Gọi Là Đạt Tiêu Chuẩn
  • Sinh Viên Thực Nghiệm Trực Tiếp Trong Phòng Lab Di Động 4G
  • Kết quả

    Phương pháp nghiên cứu Marketing:

    Những số liệu sơ cấp có thể thu thập theo bốn cách: Quan sát, nhóm tập trung, điều tra và thực nghiệm.

    – Nghiên cứu quan sát: Những số liệu mới có thể thu thập bằng cách quan sát các nhân vật và khung cảnh tương ứng. Những người nghiên cứu của American Airlines đi lang thang khắp các sân bay, văn phòng hãng hàng không và công ty du lịch để nghe ngóng khách hàng du lịch nói chuyện với nhau về các hãng hàng không khác nhau. Những người nghiên cứu có thể đi các máy bay của hãng American Airlines và các đối thủ cạnh tranh để quan sát chất lượng dịch vụ trên chuyến bay . Những nghiên cứu thăm dò này có thể gợi ý một số giả thiết bổ ích về khách du lịch lựa chọn các hãng hàng không.

    – Nghiên cứu nhóm tập trung: Nhóm tập trung là một cuộc họp mặt của từ sáu đến mười người được mời đến trong một vài giờ để cùng với một người chủ trì khôn khéo trao đổi với nhau về sản phẩm, dịch vụ, tổ chức hay một thực tế Marketing khác. Người chủ trì cần có thái độ khách quan, hiểu biết vấn đề và hiểu biết những động thái của nhóm và hành vi của người tiêu dùng.

    Ví dụ tại American Airlines người chủ trì cuộc họp có thể mở đầu bằng một câu hỏi chung chẳng hạn như “Bạn cảm thấy như thế nào về chuyện đi du lịch bằng máy bay?” Sau đó các câu hỏi sẽ chuyển dần sang những vấn đề mọi người nhìn nhận như thế nào về các hãng hàng không khác nhau, các dịch vụ khác nhau và dịch vụ điện thoại trong khi bay.

    – Nghiên cứu điều tra. Nghiên cứu điều tra nằm giữa một bên là nghiên cứu quan sát và nhóm tập trung và một bên là nghiên cứu thực nghiệm. Quan sát và nhóm tập trung thích hợp nhất với nghiên cứu thăm dò, còn nghiên cứu điều tra lại thích hợp nhất với nghiên cứu mô tả, và thực nghiệm thì thích hợp nhất với nghiên cứu nguyên nhân. Các công ty tiến hành điều tra để nắm được trình độ hiểu biết, niềm tin, sở thích, mức độ thỏa mãn v…v của công chúng và lượng định các đại lượng này trong nhân dân. Vì vậy những người nghiên cứu của American Airlines có thể muốn điều tra xem có bao nhiêu người biết về hãng, ưa thích hãng, v…v. Ta sẽ nói nhiều hơn về nghiên cứu điều tra khi trình bày các công cụ nghiên cứu, kế hoạch lấy mẫu và các phương pháp tiếp xúc.

    – Nghiên cứu thực nghiệm. Nghiên cứu có giá trị khoa học cao nhất là nghiên cứu thực nghiệm. Nghiên cứu thực nghiệm đòi hỏi phải tuyển chọn các nhóm đối tượng tương xứng, xử lý các nhóm đó theo những cách khác nhau, khống chế các biến ngoại lai, và kiểm tra xem những sai lệch trong các kết quả quan sát được có ý nghĩa thống kê không. Trong trường hợp các yếu tố ngoại lai bị loại trừ hay khống chế, thì khi xử lý theo những cách khác nhau đều có thể thu được cùng những kết quả quan sát. Mục đích của nghiên cứu thực nghiệm là nắm được quan hệ nhân quả bằng cách loại trừ những cách giải thích khác nhau về các kết quả quan sát được.

    Ví dụ, American Airlines có thể tổ chức dịch vụ điện thoại trong khi bay trên một trong những chuyến bay thường xuyên từ New York đến Los Angeles với giá 25 USD một lần gọi. Ngày hôm sau trên chuyến bay đó hãng thông báo có dịch vụ này, nhưng với giá 15 USD một lần gọi. Nếu máy bay đó chuyên chở số lượng và loại hành khách như nhau trên mỗi chuyến bay, và các ngày trong tuần không có gì khác nhau, thì mọi chênh lệch lớn về số lần gọi có thể xem là do giá cả. Thí nghiệm có thể phát triển tiếp bằng cách áp dụng thử những giá khác nữa, lặp lại cùng một giá trên một số chuyến bay, bổ sung thêm những tuyến khác vào thí nghiệm.

    Nguồn: Th.s: Nguyễn Ngọc Long – Sưu tầm & hiệu chỉnh (Quantri.vn biên tập và hệ thống hóa)

    --- Bài cũ hơn ---

  • Cac Phuong Phap Kiem Nghiem Vi Sinh Vat Thuc Pham
  • Cac Phuong Phap Kiem Nghiem Vi Sinh Thuc Pham
  • Các Phương Pháp Kiểm Nghiệm Thực Phẩm Phổ Biến
  • Trung Tâm Kiểm Nghiệm Thực Phẩm Chức Năng
  • Dạy Học Thông Qua Trải Nghiệm
  • Web hay
  • Links hay
  • Guest-posts
  • Push
  • Chủ đề top 10
  • Chủ đề top 20
  • Chủ đề top 30
  • Chủ đề top 40
  • Chủ đề top 50
  • Chủ đề top 60
  • Chủ đề top 70
  • Chủ đề top 80
  • Chủ đề top 90
  • Chủ đề top 100
  • Bài viết top 10
  • Bài viết top 20
  • Bài viết top 30
  • Bài viết top 40
  • Bài viết top 50
  • Bài viết top 60
  • Bài viết top 70
  • Bài viết top 80
  • Bài viết top 90
  • Bài viết top 100
  • Chủ đề top 10
  • Chủ đề top 20
  • Chủ đề top 30
  • Chủ đề top 40
  • Chủ đề top 50
  • Chủ đề top 60
  • Chủ đề top 70
  • Chủ đề top 80
  • Chủ đề top 90
  • Chủ đề top 100
  • Bài viết top 10
  • Bài viết top 20
  • Bài viết top 30
  • Bài viết top 40
  • Bài viết top 50
  • Bài viết top 60
  • Bài viết top 70
  • Bài viết top 80
  • Bài viết top 90
  • Bài viết top 100